BTC Banana project Tanzania through the eyes of Junior Assistant from BTC Junior Programme on Vimeo.

It has been a while since I posted a comment here and don’t expect exciting impressions from a young European in Africa this time. Today, I want to inform you about the advancement of the project for which I am working as a Junior Assistant. Therefore, I decided to write this article in English, as the Tanzanian counterpart might and should also be interested in this topic.

For those of you who want to skip the technical part of this article: please scroll down and find an interesting video showing the progress made in social commitment!

So, what happened so far during my stay here?

• Drinking water supply

On the water supply part of the project, further investigations have been carried out to improve the expected outcome. As groundwater will supply 13 of the 15 water schemes and as the subsoil of Dar es Salaam is very heterogenous, the groundwater had to be assessed geographically on both qualitative and quantitative criteria. Therefore, project test boreholes and existing private boreholes have been tested to determine the salinity and the sustainable yield of the groundwater layers. The salinity was evaluated inside each project area and the yield (determined with pumping tests) was compared to the demand of the population to serve. Based on this information, 10 alternative sites were selected for drilling new production boreholes which will be added to or replace the existing test boreholes. Those production boreholes will be completed in the coming weeks. The drilling companies are preparing for take-off.

A consultancy company called Norplan has been selected to revise the design and layouts of the water schemes which were made by another consultant called COWI. The revision is necessary as the original designs were based on less accurate information and wrong calculations of the boreholes yields. In addition, only water stand pipes were considered at first, while discussions with the beneficiaries have proven that household connections should be implemented as well. Norplan has started revising a first lot of 6 water schemes which already have a known and sure water supply. This will enable the project to move on more quickly towards the final construction phase. The 6 schemes are located in Hondogo & Kibwegere, Kwembe, Mashine ya Maji, Kilimahewa & Nyambwela, Mburahati-Barafu and Mwanamtoti. In some of these areas, existing water infrastructure will be rehabilitated and incorporated in the new designs.



The project's 15 water schemes, covering different areas of Dar es Salaam and serving more than 170,000 people.

• Sanitation facilities and solid waste management

On the sanitation part of the project, a first important step has been taken. The alliance of consultancy companies Borda and Eepco have won the tender to design the different sanitation facilities. They have delivered an inception report and organized participatory workshops in the three municipalities, in order to allocate the facilities to different sites. As the water supply and the sanitation side of the project should be well integrated, part of the activities will focus on protection zones around the boreholes. Other activities might include demonstrative pilot sanitation facilities at public places such as schools, markets, bus stations and hospitals. In areas where flooding is frequent, attention will be paid to stormwater drainage systems. Finally, the existing municipal solid waste collection system will be enhanced by improving the infrastructure and accessibility, and by increasing the involvement of the water committees.

• Social commitment

On the social part of the project, important steps have been taken as well. Committees have been erected in each benefiting mtaa (small part of the city) and the necessary contributions to the project are collected on their bank accounts. Every household has to pay 2,500 TSh (=  a little more than 1 euro) and every individual who wants to become a member 500 TSh. In each mtaa contributions of a minimum of 600 households and 600 members have to be collected. In the municipality of Temeke, the beneficiaries and management of 7 water schemes will be gathered under an already registered company, called Teka Maji Ltd.

The company is limited by guarantee and is allowed to make profit, but it should be reinvested in its target activities, being the provision of drinking water and sanitation facilities. Choosing for a company for the whole municipality could have many advantages; it creates a higher degree of professionalism and also allows it to put more pressure on the authorities when necessary. The transparency of the company should be guaranteed by annual general meetings, on which members have to re-elect the Board of Directors. One third of the Directors has to be replaced every year. Furthermore, a public blog has been established on which members will be able to leave their comments and to check the company’s accountancy and meeting reports. Please have a look at http://www.tekamaji.blogspot.com/. You can translate the Swahili website using the tool at the right side.

Ik weet niet of ik het al eerder zei, maar na Nieuwjaar moet de projectmotor duidelijk opnieuw aangezwengeld worden, waardoor ik de laatste tijd niet elke dag evenveel om handen had. Een goed moment dus om opnieuw een berichtje op deze blog te lanceren!

Vandaag wil ik namelijk graag een vraag proberen te beantwoorden die veel mensen me stellen. Zoals jullie in de oudere berichten kunnen lezen, werkte ik in 2009 een jaar in Burundi. De vraag luidt dus hoe mijn ervaring met Burundi en Burundezen verschilt van mijn ervaringen in Tanzania. Of ook wel: waar was ik het liefst?

Het immense Tanzania met in het westen Burundi, net iets kleiner dan België.

Om een open deur in te trappen: het is echt heel moeilijk om een vergelijking te maken! Vooral de omgeving is zó anders! In Burundi woonde ik in Kirundo, een provinciehoofdstadje van om en bij de 10.000 inwoners. Zelfs op piekmomenten – zoals tijdens de hongersnood in het voorjaar van 2009 – waren er nog geen 10 blanken, waarvan de meesten zich trouwens dag en nacht verschansten in hun huizen of kantoren (zoals bijvoorbeeld de missie van Artsen Zonder Grenzen). Desalniettemin werd het ritme in Kirundo aangegeven door ontwikkelingsprojecten, die tevens de grootste bijdrage leverden aan de aanwezigheid van hoger opgeleide Burundezen in het stadje.

Het financiële centrum van Dar-es-Salaam.

Dar-es-Salaam daarentegen is een wereldstad. Een wereldhaven en multicultureel mierennest van minstens 4 miljoen mensen, weliswaar zeer heterogeen uitgesmeerd over een behoorlijk grote oppervlakte. Ontwikkelingsprojecten vormen hier maar een kleine fractie van de economische taart, en de blanken die hier rondlopen delen niet allemaal de solidaire ideologie. Activiteiten met als eerste opzet winstmaximalisatie zijn hier legio, en verschaffen werk aan velen.

Centrum en haven van Dar-es-Salaam.

Mijn interpretatie van de mentaliteitsverschillen tussen Tanzanianen en Burundezen is dan ook sterk beïnvloed door deze totaal verschillende omgevingen. Ik heb natuurlijk wel regelmatig rondgelopen in Bujumbura, de Burundese hoofdstad met haar half miljoen inwoners, en bovendien heb ik ook rondgereisd in de meer geïsoleerde gebieden van Tanzania. Wat het omgevingseffect toch wat zou moeten temperen.

Ook dit huisje is Tanzania.

Vanuit mijn Burundees perspectief is het eerst en vooral opvallend dat Tanzanianen zo ontspannen omspringen met blanken. In Burundi is een blanke nog steeds vreemde eend, en wordt in sommige gevallen zelfs gezien als een soort van circusdier dat bizar gedrag vertoont. Het is dus moeilijk om in Burundi over de straat te lopen zonder het gevoel te krijgen dat je bekeken wordt. Laat staan dat je muzungu niet te horen krijgt, een woordje dat je tientallen tot honderden keren per dag naar je kop geslingerd wordt. Dit is heel anders in Tanzania; mensen merken je niet op of bekijken je achteloos, tot bijna apathisch. Aansluitend daarbij is het verschil in gastvrijheid en respect. Burundezen zijn zeer gastvrij en behandelen je als buitenlander altijd met respect. Als je je een beetje hulpeloos gedraagt, wees dan maar zeker dat iemand je te hulp schiet. Zit je ergens in je eentje op café of in een restaurant, of gewoon ergens op een bankje, komt er altijd wel iemand naar je toe om een praatje te slaan. In Tanzania is dit veel minder het geval, integendeel, ze durven je zelfs enigszins inferieur te behandelen. Het voelt soms een beetje rascistisch aan. In een Tanzaniaans restaurant kan het bijvoorbeeld gebeuren dat Tanzanianen die na jou binnenkwamen, toch eerst bediend worden. In Burundi is dat ondenkbaar.

Tanzanianen op de markt.

In dezelfde lijn lijken Tanzanianen me ook iets onbeleefder dan Burundezen. Bij de bakker moet je constant opletten; mensen lijken het concept ‘in de rij staan’ soms helemaal niet te kennen. Ik kan je verzekeren dat je dat snel beu wordt. In het begin speelde ik nog de rol van brave blanke man, maar tegenwoordig wijs ik ze gewoon vrij agressief hun plaats achteraan. En soms komt daar al eens een klein duwtje aan te pas. Het verkeer is nog zoiets. Hoewel het Tanzaniaanse werk- en leefritme behoorlijk laag ligt, lijkt die filosofie vergeten van zodra ze in de auto stappen (iets wat eigenlijk niet anders was in Burundi). Heel wat mensen rijden hier alsof ze allemaal tegelijkertijd de wereld moeten gaan redden. Op de weg zigzaggen zoevende 4×4′s van links naar rechts zonder te knipperen. En enkele seconden vooraleer het licht op groen springt, word je al toeterend aangemaand om gas te geven. Als ze al niet gewoon de hele tijd door het rood rijden…

Verkeersellende in Dar. Je kan hier makkelijk 2 uur doen over een ritje van 10 kilometer.

Een kruispunt klinkt eigenlijk de hele dag door als een repetitieruimte voor blaasinstrumenten. De kruispunten zijn trouwens dé pijnpunten van de verkeersinfrastructuur van Dar-es-Salaam. Dikwijls staan er ellenlange files, ondanks (of eerder dankzij) de politieagenten die vaak het verkeer regelen in plaats van de verkeerslichten. Maar er zijn er heel wat die zich van de politieagenten niet veel aantrekken. De arm der wet kan vaak niet anders dan even kwaad met zijn gummiknuppel zwaaien als de zoveelste motorrijder hem achter z’n rug passeert. Een paar dagen geleden stond ik zelfs een paar minuten lang breed te grijnzen aan een kruispunt: een militair achterop een taxi-moto stond zijn chauffeur toe gewoon hetzelfde te doen! Het gebrek aan discipline is echt immens in dit land en vele mensen zitten dan ook supergestresseerd achter het stuur. Ze kunnen het niet aanvaarden dat ze even geduld moeten uitoefenen. Dat alles is bovendien zeer besmettelijk. Ik zeg nooit meer dat Afrika geen stress kent!

Maar het meest ergerlijke is wel dat sommigen zelfs in het tankstation beginnen toeteren terwijl je aan het wachten bent op je wisselgeld. Het is me al overkomen dat ik me niet kan inhouden en op het raampje tik van de ongeduldige medeburger om even te vragen wie er dan wel zo hoogzwanger naar het ziekenhuis gebracht moet worden… vaak staan ze dan toch plots even stil bij hun eigen gedrag en krijg ik welkome excuses te horen!

Tanzania's socio-culturele leven heeft aangename kanten: hier het jaarlijkse Busara-festival op Zanzibar, waar ik in februari wel bij wil zijn!

Goed, tot zover lijkt de weegschaal een beetje in het voordeel van Burundi uit te slaan. Toch hebben Tanzanianen ook hun goeie kanten! Ze zijn in tegenstelling tot de Burundezen erg direct en duidelijk. Je weet wie ze zijn en wat ze willen. Burundezen hebben altijd de neiging akkoord te gaan, hoewel achteraf dan blijkt dat ze er een andere mening op nahielden. Ze zijn tevens wat gereserveerd en gesloten. Dit is wellicht het gevolg van de lange burgeroorlog, waarin ze niemand konden vertrouwen en bovendien heel voorzichtig moesten zijn met wat ze zeiden. De langdurige Tanzaniaanse stabiliteit én de aanwezigheid van buitenlanders heeft hier voor het omgekeerde gezorgd: mensen durven zeggen wat ze denken en komen op voor hun standpunten, ook (ofschoon nog in beperkte mate) op politiek niveau.

Alhoewel dat laatste dan weer niet altijd goed uitdraait: vorige week werden in Arusha, de derde stad van het land, nog 4 mensen gedood en verschillende anderen gewond tijdens het neerslaan van een onaangekondigde protestactie van de grootste oppositiepartij van het land. Verschillende partijleiders belandden in het ziekenhuis, anderen in de gevangenis. De reden voor de protectactie was dat de burgemeester van Arusha werd benoemd na stemming door de nieuwe gemeenteraad, maar dat men daarvoor enkel de gemeenteraadsleden van de regerende meerderheidspartij had uitgenodigd. Zware toebak! Hopelijk loopt dat verhaal goed af…

Maar toch. Ook op politiek niveau lijkt dit land net iets beter af dan Burundi. Het onderwerp corruptie even terzijde gelaten, lijkt de overheid hier toch daadwerkelijk in staat haar werk te doen. En bovendien heeft zij een veel sterker eigenwaardebesef. De eerste eigenschap maakt het makkelijker om als buitenlands project met de lokale overheid samen te werken, de tweede eigenschap vraagt vaak wat “Fingerspitzengefühl”.

Een lokale zeilboot of dhow voor de kust van Stone Town, de hoofdstad van Zanzibar.

Voilà. Tot zover alweer wat literatuur over dit grote land aan de Indische Oceaan…

Kwaheri!

Pfff… warm hier in Dar, maar de airco draait op volle toeren dus ik hoef eigenlijk niet te klagen. Alhoewel ik liever buiten rondloop in de zon dan hier achter mijn pc-scherm in mijn wat suffe en donkere kantoortje te zitten. De airco en de duisternis zijn samen ietwat slaapverwekkend en ik heb mezelf al meermaals op knikkebollen moeten betrappen! Vooral nu mijn collega’s bijna allemaal vakantie hebben. Maar gelukkig schrik ik niet veel later meestal wel weer wakker want er is heel wat beweging in de buurt. Onze kantoren maken immers deel uit van het Rwegarulila Water Resource Institute, gelegen aan de voet van de groene berg waarop de universiteit van Dar-es-Salaam zich genesteld heeft.

M'n bureautje.

Maar goed, vandaag was er heel wat kantoorwerk, vooral omdat ik een aantal gegevens moest verwerken die ik gisteren ging ophalen in Makangarawe, één van de voorsteden (ook wel halve sloppenwijken) van Dar-es-Salaam. Gegevens die belangrijk zijn voor de verderzetting van het project.

Uitvoeren van veldmetingen op een grondwaterput te Kinyamwezi.

Het project is namelijk op het punt gekomen dat een aantal wijken van de stad zijn geselecteerd om een drinkwatersysteem te ontvangen. Deze selectieprocedure heeft veel tijd in beslag genomen en was volgens mij – hoewel ik het merendeel ervan niet heb meegemaakt – niet erg goed afgelijnd. Dit vooral door de beperkte kennis van de lokale studiebureaus die het gros van het werk dienden uit te voeren. Maar goed, ik zal toch trachten een overzichtje te geven. Hopelijk kan het jullie een beetje boeien want het is wel wat technisch…

Eerst en vooral werden door de JLPC (Joint Local Partner Committee; het sturingsorgaan van het project, met afgevaardigden van de Belgische, Tanzaniaanse en Europese overheid) een aantal gebieden afgebakend die nood hebben aan een drinkwatersysteem. Dit waren de armere wijken waar de bestaande waterinfrastructuur ontoereikend is.

Schematische voorstelling van een drinkwatersysteem.

In deze wijken werden nadien metingen uitgevoerd om een beeld te verkrijgen van de ondergrond ter plaatse. De toegepaste techniek is gekend onder de naam verticale elektrische sondering (VES). Dit is een methode waarbij een elektrische stroom door de grond wordt gestuurd met behulp van elektrodes. De afstand tussen de elektrodes bepaalt ook de diepte waarop de elektrische stroom zich door de grond begeeft; hoe groter de afstand tussen de elektrodes, hoe dieper de stroom de grond induikt. Voor verschillende dieptes wordt dan de weerstand bepaald die de elektrische stroom ondervindt; deze elektrische weerstand wordt bepaald door de textuur van de bodem (klei, zand, rots), maar ook door de aanwezige hoeveelheid grondwater én het zoutgehalte van het grondwater. Hoe meer water en hoe hoger het zoutgehalte, hoe lager de weerstand.

Deze gegevens werden vervolgens gebruikt om te bepalen in welke wijken er mogelijk voldoende grondwater van goede kwaliteit aanwezig was. Het grootste probleem in Dar-es-Salaam is namelijk het zoutgehalte van het grondwater. Op heel veel plaatsen ligt het zoutgehalte boven de toegelaten norm voor drinkwater (voor de liefhebbers: in Tanzania is dat 1,5 gram per liter).

Om de bekomen VES-metingen te staven met analyseresultaten, werden op 20 locaties testboringen uitgevoerd. De diepte daarvan was variabel (60 tot 120 meter) en de plaatsing van de filters in de boring was afhankelijk van de volgens de metingen aangewezen grondwaterlaag. Het bekomen grondwater werd geanalyseerd en het debiet werd opgemeten.

Boorkop gebruikt voor de testboringen.

Jammer genoeg waren de resultaten om bijna van te huilen. Van de 20 testboringen waren er slechts 6 die voldeden aan het gewenste debiet en de zoutgehaltenorm. Dit zou betekenen dat we nooit voldoende water kunnen oppompen om de gewenste 170.000 mensen te voorzien van drinkwater. Daarom blijft het zoeken geblazen naar andere mogelijkheden en extra locaties. Een deel kunnen we waarschijnlijk realiseren met behulp van DAWASA, de overheidsinstantie bevoegd voor de drinkwatervoorziening van Dar-es-Salaam. Zij pompen water op ver buiten de stad en voorzien de rijkere delen van Dar-es-Salaam van drinkwater. Een deel van dit water zou via ons project naar de armere wijken geleid kunnen worden.

Naast het technische aspect, speelt ook de motivatie van de gemeenschap een belangrijke rol in de selectie van de wijken waar het project wil mee verdergaan. De bedoeling is dat het project Water User Associations (WUA) opricht en opleidt. Deze watergebruikersverenigingen moeten zich bezighouden met het onderhoud van de waterinfrastructuur, zeker en vooral nadat het project afgelopen is. Als de pomp het opgeeft, moet die immers gerepareerd of vervangen worden. De elektriciteitsrekening moet betaald worden. Daar waar DAWASA water zal leveren, dient ook die rekening betaald te worden op regelmatige basis. Dit houdt in dat de WUA’s zich moeten organiseren, een rekening moeten openen, een boekhouder moeten aanstellen en mensen in dienst moeten nemen om geld te innen bij de watergebruikers (in principe gebeurt dit onmiddellijk aan de kraan). Voor grote WUA’s kan het interessant zijn een eigen technieker te hebben, andere zullen derden betalen voor deze diensten.

Organisatiestructuur van de WUA Kibedea in Mbagala Kuu.

Op basis van de combinatie van technische, sociale én financiële factoren, werden uiteindelijk 14 locaties weerhouden waarvoor een drinkwatersysteem ontworpen zal worden. Dit zijn de volgende wijken van Dar-es-Salaam (voor zij die Dar kennen): Mbagala Kuu & Mgeninani, Mtoni Kijichi & Misheni, Kibondemaji B & Kichemchem, Mwanamtoti, Mashine ya Maji, Makangarawe, Kwembe, Tabata Kisiwani, Tandale, Minazi Mirefu, Kinyerezi, Kilimahewa, Kiluvya, en Kibamba & Kibwegere.

De voorlopige ontwerpen, geprojecteerd in Google Earth, zien er uit als onderstaand voorbeeld voor Mtoni Kijichi en Misheni. De leidingen zijn er nog niet op weergegeven, maar het water wordt van de boorput (borehole) naar de twee tanks gepompt en vloeit vandaaruit door toedoen van de zwaartekracht naar de publieke waterkraantjes (DP’s). De groene cirkels stemmen overeen met het dekkingsgebied van elk van DP’s. Deze cirkels hebben een straal van 400 meter, hetgeen de Tanzaniaanse norm is voor de maximale afstand tussen een gebruiker en zijn waterpunt.

Ontwerp van het drinkwatersysteem te Mtoni Kijichi, met aanduiding van de bereikte zones.

Om nu even terug te komen op de gegevens die ik gisteren ging verzamelen: dit zijn aanvullende metingen in die wijken waar de locatie van de nieuwe boorput nog niet volledig vast ligt. Bedoeling is dat ik op die plaatsen telkens op zoek ga naar bestaande boorputten, en dan het zoutgehalte en de zuurtegraad (pH) van het water bepaal. Het opnemen van de GPS-coördinaten maakt het makkelijk om die gegevens nadien op een kaartje weer te geven, wat een duidelijk overzicht geeft van het geografische karakter van de waterkwaliteit. Op basis daarvan kunnen we dan de meest geschikte locatie bepalen voor de nieuwe put; zij het op voldoende afstand van bestaande putten om uitputting van de aquifer te voorkomen.

Dit deel van het werk is uiteraard superfijn. Ik kom in de verste uithoeken van de stad en leer de verschillende gezichten van Dar-es-Salaam kennen… het is er vaak zo anders dan in de villawijken langsheen de Indische Oceaan, waar de meeste blanken ook neergestreken zijn. Maar toch moet ik tot mijn verbazing vaak vaststellen dat er in dergelijke sloppenwijken meer infrastructuur huist dan men op het eerste zicht zou denken. Het meest opvallende is dat Dar-es-Salaam een zeer heterogene mix is van arm en rijk. Zelfs in de armste buurt woont nog wel een rijkere kerel, die zijn kapitaal benut om in zijn tuintje een waterput te laten boren en het water vervolgens te verkopen aan de buurtbewoners. Ook moskeeën hebben steeds een waterput. Op dit moment vormen deze privé-putten voor vele mensen zowat de enige betaalbare toegang tot (drink)water.

Waterpunt in Tandale.

Het nadeel is dat het Tanzaniaanse wetboek dergelijke privé-initiatieven verbiedt. De verkoop van grondwater is een materie die door de wet toegeschreven wordt aan de overheid en enkel aan de overheid. Dat betekent ook dat al deze waterpunten illegaal zijn en dat, hoewel de lokale instanties goed op de hoogte zijn van hun aanwezigheid, ze deze moeten toestaan omdat er gewoon geen alternatieven zijn. Het grote minpunt is echter dat het illegale karakter ervoor zorgt dat er geen controle mogelijk is op de kwaliteit van het drinkwater, die in vele gevallen vaak erg slecht is. Het liberaliseren van de watermarkt zou een oplossing kunnen zijn, maar dat is volgens mijn weten wel het laatste waar in politieke kringen wordt aan gedacht.

Voilà… tot daar alvast wat schrijfsels over een eerste luik van mijn werk hier!

Binnenkort meer!

“Smikkels” noemt iedereen ze hier, lees

Wel beste lezer, ik wist het ook niet. En ik denk dat min of meer hetzelfde gezegd kan worden van de meesten onder ons, 25 VDOS-ers die klaargestoomd worden om begin januari te vertrekken naar het terrein. Als voorbereiding op dit vertrek voorziet de BTC ons in een spoedcursus ontwikkelingssamenwerking: zo leerden we sinds vorige week naast het onderscheiden van een SMCL van een CMO, ook nog wat het verschil is tussen PCMs, GOPPs ZOPPs, SWOTs en SWAPS. De Zigzag-logic en de Problem Tree werden aangekaart, en de almachtige vader in hoogsteigen persoon kwam er ook ergens bij kijken.

16 vrouwen en 9 mannen zijn we, die allen staan te popelen om ten velde te trekken, naar Tanzania, Rwanda, Niger, Peru, Vietnam en andere bestemmingen. Eén ding staat vast, zelfs zij met de geringste ervaring in de ontwikkelingssamenwerking zullen niet vertrekken zonder stof tot nadenken, of op z’n minst een hoop studiemateriaal om zich bezig te houden tijdens hun lange vlucht naar hun partnerland.

Wat doet zo’n SPOC? Communiceren. Om te zorgen dat mensen in dit land weten dat Belgie een partner is van dit land en liefst ook dat het een beetje duidelijk is wat we doen. Taken van een Spoc zijn bijvoorbeeld een nieuwsbrief ineen steken, journalisten ‘managen’ (hen optrommelen, hun artikels schrijven en vriendelijk vragen deze te publiceren, soms panikeren wanneer ze een diplomatieke hetse ontketenen – voer voor de volgende blog post), project staff uit vragen over nieuwe gebeurtenissen in hun projecten, presentaties voorbereiden, foto’s maken en interviews doen tijdens terreinbezoeken, persberichten schrijven,… Kortom, alles waardoor er gecommuniceerd wordt.

Ook verzoeken vanuit Comex Brussel horen bij het SPOC takenpakket. Het lijkt soms simpel. Zoals enkele dagen geleden, “schrijf een introductie voor je land voor op de website in 300 woorden”. Hop, een artikeltje ‘BTC in Tanzania’ in elkaar steken, door de Technical Advisers hier laten lezen, iedereen zet nog wat puntjes op de eigen gebieds-i en snel naar Brussel mailen.. De volgende dag krijg ik het terug: “nee, veel te technisch, opnieuw graag”. En volledig terecht, niemand zou mijn artikel vrijwillig gelezen hebben tot het einde, ook al was het maar 300 woorden lang.

Oefening baart kunst. Ik heb tijdens de voorbije twee jaar dan ook heel veel geleerd. Photoshop en Indesign trukjes, schrijven-voor-dummies, het lexicon van de Ontwikkelingssamenwerking, maar ook een hoop inhoudelijke dingen over de verschillende projecten, omdat ik zo heerlijk langs de zijlijn mag staan kijken naar alles wat er zich afspeelt bij BTC Tanzania en omdat de Technical Advisers mij bij veel dingen betrekken en constant leesvoer bezorgen. Ook geleerd dankzij twee jaar SPOC-dom: lobbyen, mensen overtuigen, doorzetten, (letterlijk) in het stof bijten, mond opentrekken waar het moet, schaamteloos in het Swahili een heel dorp toespreken.. Kan niet allemaal letterlijk op je cv maar is wel iets waard in het leven

Het is een enorm vruchtbare streek, waar allerlei economische activiteiten plaatsvinden (klein- en grootschalige rijstteelt, teak plantages, veeteelt, visvangst) en waar dus veel verschillende soorten mensen samenleven: een paar internationale bedrijven, geimmigreerde Masaai en Sukuma met hun kuddes, vissers uit de streek van het Tanganyika meer, landbouwers van overal, en natuurlijk de mensen die al generaties lang de regio bevolken.

kleinschalige rijstteelt in de vallei

Doel van het project is om in de Kilombero Vallei een management plan te ontwerpen en te implementeren, zodat conflicten om land verminderen en mensen hun inkomen kunnen verbeteren zonder dat de biodiversiteit wordt aangetast. Landconflicten zijn er in overmaat. Het gaat vooral om grensconflicten tussen verschillende dorpen, en conflicten tussen veehouders en landbouwers. Sinds de Sukuma in de regio zijn gekomen (in 2000-2001) staat niet alleen het milieu onder grote druk maar zijn ook de spanningen ten top gestegen tussen hen en de landbouwers. Die spanningen gaan op bepaalde plaatsen gepaard met geweld.

Mofu is een van de hotspots. Dit dorp ligt aan het Kibasira moeras, oorspronkelijk een uitgestrekt watergebied omringd met rijstvelden. Sinds een jaar of 4 is een enorme landdegradatie aan de gang, veroorzaakt door overbegrazing. Hierbij komt het stijgende geweld tussen landbouwers en Sukuma veehouders waarbij al twee doden zijn gevallen.

Kaalgevreten door de koeien

Vee in het Kibasira moeras

Een landbouwer vertelt: “Ik loop sinds enkele maanden altijd met een speer rond omdat dit de enige oplossing is. De Sukuma laten hun kuddes gewoon in onze velden grazen. Als wij durven klagen worden ze agressief en gebruiken ze geweld. Zij hebben altijd stokken en speren bij hen. Het is totaal zinloos om de dorpsleiders of het district om bijstand te vragen, zij negeren ons. Vorig jaar vielen er twee doden, en een van onze buren werd met een speer in zijn ogen gestoken. We zijn het beu om machteloos te staan, dus nu verdedigen we ons gewoon.”

Het Kilombero project heeft in de dorpen met de verschillende groepen afspraken gemaakt over het grondgebruik, die nu worden goedgekeurd op ministerieel niveau. Dorpswetten zijn in de maak, waarna alle overtredingen strafbaar worden. Goed opgeleide Village Game Scouts en Natural Resources Committees moeten zorgen voor het naleven van de wetten. Het is tegelijkertijd de bedoeling om mensen aan te zetten alternatieve activiteiten op te zetten die minder druk op het milieu veroorzaken, zoals bijenteelt en het kweken van vis. Als het land en de natuurlijke rijkdommen op een rationale manier gebruikt worden, is er genoeg plaats voor iedereen, en kunnen de komende generaties ook profiteren van de rijkdom en de schoonheid van de Kilombero Vallei.

De Kilombero Rivier

Een greep uit het aanbod van dingen die je af en toe gek maken:

-met de fiets zo ongeveer omver gereden worden door trucks, of blind verderfietsen door het rondvliegend stof

-de huiselijke constanten: kakkerlakken, beschimmelde kleren, vaak geen stromend water of electriciteit

-teveel betalen voor zo ongeveer alles omdat je blank bent en je bargaining skills niet overtuigend zijn

-overal zichtbare menselijke ellende, en zelf onvermijdelijk deel uitmaken van de elite

Maar tegelijkertijd:
 -niet betalen op de bus omdat je blank bent, of zelfs: van iemand die net heel de dag gewerkt heeft voor 3000 shilling, op straat 500 shilling toegestopt krijgen voor een cola

-de moed en zelfs humor waarmee mensen omgaan met hun ellende, met ziekte, de dood van naasten.

-fietsen langs Ocean Bay met de zon op het gezicht en de zeewind in het haar

-mijn buurmeisjes van twee die elke dag opnieuw enthousiast ‘Eva Eva Eva’ beginnen te krijsen en zwaaien wanneer ik voorbij fiets (dit nadat ik heb vroeg om aub te stoppen met ‘Blanke, blanke’ te roepen, en zei dat ik ook een naam had)

-humor in ongeveer alle dagdagelijkse situaties: op de bus, op de markt, bij de naaister, bij de krantenman

-een onbekende taxichauffeur die tijdens de rit wijze raad geeft over amoureuze perikelen

-op zwoele avonden pinten drinken onder de sterrenhemel

Ik zou het niet willen missen.

Rakesh Rajani, East Africa Citizen Agency & Public Accountability Initiative, 6 June 2008

The interest in aid effectiveness is timely. We know from our own personal experiences, from the facts of chronic impoverishment, millions still not reading, women still dying from childbirth, and increasing inequalities that the aid business is not working. Responsibility applies to all of us – governments, donors and civil society alike – and often I sense that we CSOs are the least effective of them all. So I celebrate attention to aid effectiveness, because implicit in it is recognition that things are not well, and that we must get them right.  

But with all the attention the Paris Declaration has received, it is easy to lose sight of a simple point – that the purpose of aid effectiveness is not aid effectiveness, but households escaping impoverishment, and people realizing concrete changes in their lives. Paris is only the plumbing; the purpose is water and to have thirsts quenched. The problem with donors and governments is that they seem to have lost sight of the purpose of aid – so that countless months are spent drawing up assistance strategies and performance matrices which measure the extent to which aid is harmonized or the percentage which is provided in budget support, as if these in themselves were the goals of development.

A useful way to approach the Paris Declaration may be to put it aside for a moment, start with the core purposes of development, and then work backwards to what kind of plumbing we need. For many of us this would be ordinary people having the ways and means, the options, to live a good life, to get the basic services they need, to secure livelihoods, to have voice and to have their rights respected. To make things happen, rather than just have things happen to them. In short, ‘citizen agency’.

Citizen agency is not only the purpose – or the ends – of development and democracy, it is also its most effective means. People who are in good health and well educated, confident and secure, able to access opportunities within a level playing field, enjoy access information and express themselves – are the people who can makes things happen, fight injustice and unfairness, thrive. Historically we find that all the important changes – women’s equality, stopping slavery, ending apartheid, respect for gays and lesbians, concern for the environment – have been driven not by declarations in Paris or New York or Accra, or government schemes or NGO projects, but by socio-political movements of capable, committed and courageous people. The focus of our efforts, and for the Paris review for that matter, should be how do we enable capable, committed and courageous people to do their thing, to unleash their potential.

When I think in these terms an immediate observation is how the business of development is so out-of-touch from the reality of people’s lives – it is as if there are two separate worlds – lived reality on this side, and the aid industry on that side. The connection between the two is hardly organic. In Tanzania, when I have asked ordinary people to define development, often I am told that ‘it is to be sensitized and get an allowance’. I cannot imagine a more effective way to erase citizen agency. Demands for an allowance makes sense where people see no intrinsic value in development – you see it is a game that brings money, and you see that people running the game are making money from it, so you try to get your piece of it too. We offer sitting allowances as a bribe for people to show-up to our events, because otherwise they wouldn’t, and we wouldn’t be able to fill our boxes to show success. I am increasingly convinced that development, whether done by governments, donors or NGOs, however well-meaning, is too often all too corrupting.

My pessimism about the aid industry is surpassed by my enthusiasm for what happens on the ‘lived realities’ side of the column. When people are not ‘doing development’ sitting in workshops being sensitized and drawing up recommendations that go nowhere, there is suffering but there is also wonderful stuff happening. Recently in Uganda I learned of powerful debates on FM radio stations – where people discuss what matters to them, use meager resources to send in an SMS, rally against the corrupt politicians and say what should be done. This has enabled people’s voice to be heard and fostered public debate in a manner that is historically unprecedented. Or in Tanzania we see an equally unprecedented public stir about the use of natural resources, that is driven by and that drives the media and Parliament to uncover more of the truth. The events have led to the Governor of Central Bank being fired, the Prime Minister resigning, the cabinet dissolved and in the reshuffle seven big ministers losing their posts. Mining contracts with most powerful companies are being reviewed. Stolen billions from the Central Bank are being recovered. A powerful ex-minister is under investigation for corruption. Donors have been forced to amend how they play their game. And most importantly, among the people, there is a clamoring for transparency and accountability, and an understanding that government must work for them, which can no longer be suppressed. These powerful currents have little to do with the aid business; they have been driven by other forces. We need to connect with those forces.

So what does all this mean for the Paris Declaration? First, we need to recognize the high level of our irrelevance, of development as we know it and do it. Second, we need to understand that the aid architecture and our work will become relevant to the extent to which it can enable citizens to connect with the public domain, to find ways to make government and public sphere their own, to have aspirations and pursue their dreams, practically.

How? Here are three suggestions:

• Practical information for everyone: Information is indeed power – not the abstract supply-driven kind, but information that is concrete, practical, user-friendly. By definition this has to be demand driven and responsive. This is not national enrolment rates, but about who is going to my school and who isn’t, and how that compares with the neighboring schools and schools in the capital city. It is not pre-packaged notes on local government policy, but practical stuff on how my council can be a vehicle to improve my community and how I can get rid of a corrupt leader. It is about ordinary people having the ability to search whatever they want and getting the information in a quick, reliable and affordable manner. Imagine Googling using SMS from your cell phone.
• Quality and independent media: Mass media done well – newspapers, TV and in particular radio – can get information to people, create space for citizen views to be heard and debated, and hold governments publicly to account. Despites many constraints, media is doing an amazing job in many countries. Amartya Sen has famously declared that no country with a free press has had a famine. So what’s really important is to keep media free and independent (from undue state or commercial interests), to help it have real quality and reach, and to have it reflect diverse voices. Investing in a pluriform and free media is probably the single most important thing one can do to facilitate change.
• Citizens monitoring government: Governments are meant to do things for and on behalf of the people, but most people have little means to know or track what the government is actually doing. Access to information and independent media will help; but in addition we need to develop a fabric and tools for citizen monitoring of public bodies and public resources. In recent years, through the International Budget Project (IBP) and others, we have seen some terrific work on analyzing budgets and tracking revenues and expenditures – so that people know how public monies are allocated, distributed in practice, and used. This work needs to be expanded and extended to see whether people get services, who benefits and who is excluded, and how it changes lives. This is not a technocratic exercise, but one where people really can know what they are interested in, discuss among themselves, and find practical recourse to addressing concerns. A basic indicator of human progress has to be the extent to which people can monitor what their governments are doing, follow-up, and have the power to do something about it.

This conception defines development in the contestation and cooperation between citizens and public institutions. Information is the lubricant that helps fuel and massage this political dynamic, and one that, because it puts matters in the public domain, exposes matters and allows citizens to exercise influence over the state. When private, individuals are only as powerful as their wealth or personal connection, but when public the equation can dramatically change. The true work of civil society is not technical or capacity building (that awful phrase) or handouts or lobbying or advocacy, but to lubricate the ways and means in which citizens can exercise power.

The problem with the Paris Declaration offers a managerial set of technocratic solutions when the core reason development isn’t effective is not poor management or lack of harmonization or high transaction costs or lack of mutual accountability, but because the political dynamic between states and the citizenry is warped, and public institutions are either captured or dysfunctional or too weak to be a corrective. As a set of management tools, I have little problem with Paris. But what it seeks to take on and solve has its roots in something far more fundamental and ambitious.

For CSOs it would be a mistake to just complain about the Paris Declaration as ignoring civil society or taking away money from it or giving too much or too little control to donors, or worse moan that we were not involved in the process. These constraints aside, several aspects of Paris make sense to me in the plumbing of supporting governments. Moreover, it has been argued (and the donors in Tanzania have agreed) to apply the Paris principles for support to strategic CSOs – it certainly makes the job of an NGO head easier to have only one proposal, one budget, one set of reports and one set of processes, all designed by itself, to use with its donors. But the core point is that all this getting the plumbing right does not solve the challenge of whether any of us are doing the right thing.

The Paris review offers us at least two opportunities: One of them is to situate the Paris plumbing in terms of its larger context of accountability to citizens. The other is to take a hard look in the mirror. Many of us would be far more relevant and effective if we got our houses in order than rally against the powers that be that can brush us aside anyway. If we had the ability to inform and be informed by citizens, at scale, and transform ourselves into resources for individual and collective citizen action, those capable, committed and courageous people – the organic stuff not more workshops and allowances – then the powers would have to pay attention to citizens. This is the stuff of enabling citizens to claim and reclaim their democratic mandate and constitute the powers that be in themselves. In the elegant slogan of the Kenyan-American US Democratic Party presidential candidate, we will know we have arrived when the citizens know and feel that “we are the ones we have been waiting for”.