Na twee jaar gewerkt te hebben in Rwanda, is het dus zo ver, terug naar België!  Ik weet niet meer of die “terug” wel het juiste woord is, want het is hier toch wel beetje een thuis geworden, misschien kan ik ook gewoon “weg van Rwanda” zeggen.  Ineens komt dat vertrek dichter en dichter en dichter…  zoals Urbanus het mooi kan zeggen, en wordt het met de dag spannender om weer terug te keren naar de Belgische realiteit.

Bij deze geniet ik nog van alle “nog een laatste keer…” dittes en daddes, geniet ik van de brandende zon (en iets minder van de stortregens ertussen),  doe ik het werk nog voor een paar dagen “kalm aan” en maak ik lijstjes voor de opvolgers, eet ik geitenbrochetten en platte frieten, soep met groenten uit de tuin en een lekker buffetje ‘s middags, ga ik nog een paar keer op z’n Rwandees te voet mijn boodschappen doen, neem ik nog die laatste keren een douche met een emmer omdat het stromend water weeral verbroken is, bestel ik nog die laatste paar kledingstukken bij de kleermaker, sla ik souvenirs, avocado’s en maracuja’s in, drink ik nog mijn laatste (koppijn-)pinten en begin ik stilaan met pijn in het hart die valiezen te maken…

Maar niet getreurd, want ooit kom ik nog wel eens op bezoek in Rwanda, heb al verschillende ideeën in mijn achterhoofd.  En ook niet getreurd dat ik de draad weer kan oppikken met alle mensen en alle activiteiten die ik zo gemist heb, dus bij deze…

Bye bye Rwanda, Belgium here I come!

Tot gauw België en tot iets minder gauw Rwanda, maar zowiezo, tot ooit!

Nyamagabe, a district in the South province, next to the high mountains of the Nyungwe forest, is probably one of the most rainy and hilly districts of the country. With its steep and inaccessible slopes, this district is mainly cultivating tea, a plant that supports resistance against erosion.

This district was one of the 3 districts that we visited together with the National Decentralisation Implementation Secretariat (NDIS) to prepare for an upcoming BTC-PSCBS project activity*.

The purpose of this activity is to strengthen the capacities of local governments regarding the collection of demographic data and develop better monitoring and evaluation systems for these data.

Within these preparatory visits we analysed how demographic data are currently collected and how their reliability is verified. By improving this process on all levels (from data collection at the very low level till the analyses and strategic decision making at the district and central level) the strategic interventions regarding the local development of villages and regions will be more relevant since they will be based on more accurate and reliable information.

Water point constructed in well accessible area to offer all villagers access to water

Achieve the MDGs

When we talk to demographic data we mostly mean the data that are in relation to the Millennium Development Goals:

• Goal 1: Eradicate extreme poverty and hunger
• Goal 2: Achieve universal primary education
• Goal 3: Promote gender equality and empower women
• Goal 4: Reduce child mortality
• Goal 5: Improve maternal health
• Goal 6: Combat HIV/AIDS, malaria and other diseases
• Goal 7: Ensure environmental sustainability
• Goal 8: Develop a Global Partnership for Development

« One vegetable garden per family » is an initiative to sensitize

villagers to grow different vegetables to have a more varied diet

For example: If demographic data show that in some villages the distance to schools and health centres is too far, districts can decide where to build a new school that is easily accessible for everyone. This will then contribute to the achievement of MDG 2, which aims to achieve universal primary education.

Rwanda’s decentralisation

Rwanda is still in the process of decentralisation, which means that progressively more and more responsibilities are handed over to decentralised levels. In total there are 30 districts, with each of them between 10 and 20 “sectors”. Those sectors consist in their turn of “cells”. The cell is the lowest official level and within each cell there are averagely 5 villages (“umudugudu”). Each village has its own elected village chief who works on a voluntary basis,

The district

The district has the overall responsibility of planning the development of its territory. Therefore, within each district administration, there is a statistician who is in charge of analysing collected data on which the planning director bases some strategic decisions for the development of the district.

The sector

Sectors form the connection between districts and cells and provide cells with the necessary support to collect data and to distribute information coming from district and central level to the lower level. They also gather all information coming from their cells and keep archives of this. In a sector there are specialised staff members in agriculture, education, veterinary, civil status and health who offer support to the cells in these specialised domains.

The sector office of Tari

The cell

On cell level, there are supposed to work 2 staff members but up till now, there is only one employed This person is in charge of collection of data and the solving of village conflicts. On of their problems is that they don’t have any transport means and when village chiefs don’t have a mobile phone, they often have to walk a few kilometres to reach them in the villages. As a consequence, there is no permanent service delivery possible in the cells.

Apart from this, most cell offices only have a chair and a desk. Only some of them (on this picture for example) are lucky to have electricity and even a computer. This is however quite rare and since most cell offices don’t have electricity, a computer is often of little use.

Cell of Kibyagira, located in Tari sector in Nyamagabe district

Collection of data in the district of Nyamagabe

Anyway – to keep a long story short – the collection of data goes through many instances and demands an intensive process. This process encounters of course lots of difficulties on its way. Every level has capacity issues, ranging from material capacity (folders, papers) to lack of systems, knowledge, communication channels, human resources etc.

A 10 pages form containing excel tables to be filled in with information related to the MDGs

Nyamagabe is probably the best organised district regarding the collection of data, hence the reason for this visit. They’ve set up a system on their own initiative of collecting demographic data, in order to anticipate incoming requests from central government and tackle demographic issues right from the start.

Since several years now they are being rewarded by central government to be the best achieving district. Recently the president himself paid a visit to one of their example villages, in which all the villagers are member of the health care system, in which all children go to school and that has all facilities necessary for the population to lead a healthy life (access to water, vegetable gardens for each family, compost heaps, one cow per family, garbage collection system etc).

The example village Kagano

Next steps of the project

The project that NDIS will now be implementing with funds from our “Support to Capacity Development project” will now try to integrate these best practices in other districts, where systems are not as well established.

This project will be intervening in different ways on the different government levels. and can range from sensitization for accurate data towards the chiefs of villages (who are in the end responsible for making the correct counts) to provision of systems (from down till top and visa versa), from supporting in the development of standardised forms to the provision of basic desk materials. From organising study visits between districts to train the trainer sessions for cell heads to form their village chiefs.

For all these activities a budget of around 600.000 euros has been earmarked. Since this budget is too small for strengthening all 30 districts, a selection of 3 districts will be made to pilot these interventions and make their data collection systems operational.

Cell of the Kaganza office, showing completed forms

*The “Support to Capacity Development in Rwanda” project is a BTC project, executed by the Public Sector Capacity Building Secretariat, which is an office depending on the Ministry of Public Service and Labour, specialising in Capacity Development. The project recently decided to dedicate 2 million euros to the strengthening of capacities of the local government entities. One of the things that will be treated is the data collection systems and M&E of demographic data.

 Misschien eerst het verschil tussen Capacity Building en Capacity Development even toelichten, deze termen worden vaak onderling gewisseld en komen in de praktijk eigenlijk op hetzelfde neer, maar de onderliggende gedachte is lichtjes anders.

Kwestie van politiek correct te zijn, heeft de internationale donorgemeenschap de term “capacity building” (het bouwen van capaciteiten) ingewisseld voor “capacity development” (het ontwikkelen of versterken van capaciteiten), de nuance ligt in het feit dat in het eerste geval impliciet gesuggereerd wordt dat er van nul begonnen wordt en dat er dus nog geen capaciteiten aanwezig zijn maar dat die nog gebouwd moeten worden. In het tweede geval, de “ontwikkeling of versterking van capaciteiten” daarentegen, gaat men ervanuit dat de capaciteiten aanwezig zijn (al dan niet zichtbaar) en dat deze verder versterkt en ontwikkeld moeten worden. Het is een kleine maar toch belangrijke nuance.

Grappig is wel dat ons Rwandees partneragentschap “PSCBS” (Public Sector Capacity Building Secretariat) bij de zopas doorgevoerde hervorming in augustus 2009, nog steeds gekozen heeft voor de term Building in haar naam terwijl dit bij de donor organisaties en partnerlanden tegenwoordig not done is… Ach ja, what’s in a name? Het is maar een term, en eigenlijk bedoelen we toch allemaal hetzelfde. Misschien zijn we toch altijd teveel bezig met politiek correct te zijn terwijl het uiteindelijk om de inhoud draait…

Maar wat is die inhoud dan feitelijk? Een paar definities…

De OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) definieert het als volgt:

• Capacity = The ability of people, organisations and society as a whole to manage their affairs successfully
• Capacity Development = The process whereby people, organizations and society as a whole unleash, strengthen, create, adapt and maintain capacity over time.

Zopas kwam ik toevallig uit op een interessante quote op de UNDP website, die zeer goed zowel de inhoud als relevantie van “capacity development” weergeeft:

“The world has just seven years* left to reach the internationally-agreed Millennium Development Goals (MDGs), including the overarching goal of cutting extreme poverty in half by 2015. While additional financial resources will be essential to reaching these targets, success will ultimately hinge on how able people, organizations and societies are to transform their lives for the better.

<…> effective change can be one of the hardest things to get right as the capacity to change is often limited. Without sufficient capacity like effective leadership and succession planning, aid coordination and financial management skills, a functioning civil service, a skilled labour force or an environment conducive to business countries lack the foundations on which to plan, implement and evaluate their development strategies. Capacity development works to strengthen this foundation.”

UNDP, www.undp.org*

De quote werd geschreven in 2008. Op dit moment dus 6 jaar te gaan in plaats van 7 jaar.
Het gaat dus niet enkel om training, maar ook om het creëren van een omgeving waarin kennis, vaardigheden en expertise maximaal benut worden. Een omgeving waarin deze kennis ook overgedragen wordt naar anderen en in het collectief geheugen blijft zitten en een omgeving waar organisaties structurele aanpassingen doen om dit te bevorderen en te bewerkstelligen. En het gaat om een politieke cultuur die dit allemaal stimuleert en beheert. Factoren als stabiliteit en afwezigheid van conflicten spelen uiteraard een belangrijke rol om duurzame resultaten te verkrijgen. 

Om het wat concreter te maken, enkele voorbeeldjes…

Op individueel niveau: De juiste persoon op de juiste plaats! Een financieel manager is misschien niet echt bekwaam in communicatie, maar in een situatie waarbij er een algemeen tekort is aan arbeidskrachten, kan het soms niet anders. De boodschap is dan het menselijk kapitaal dat er is, zo goed mogelijk op te leiden en toegang te geven tot informatie zodat ze hun job toch op de best mogelijke manier kunnen vervullen.

Rwanda heeft vele bekwame mensen verloren in 1994, waardoor er grote leemtes zijn op de arbeidsmarkt. Het is daarom uiterst belangrijk om opgeleide personen hier te houden, naar hier te halen of andere personen verder op te leiden en de juiste studiemogelijkheden hiervoor te voorzien.

Zo ondersteunt PSCBS (het agentschap waarbinnen ons project operationeel is) bijvoorbeeld de Nationale Universiteit van Rwanda om een “Tracer Study” te laten uitvoeren. Deze moet onderzoeken waar de noden liggen op de arbeidsmarkt, of de aangeboden studierichtingen adequaat zijn om deze noden op te vullen en of de personen opgeleid in die studies wel effectief op de juiste jobs terechtkomen en indien niet, wat dan de onderliggende redenen hiervoor zijn… Op de conclusies van deze studie zullen de universiteitengemeenschap en de overheid de gepaste antwoorden en oplossingen moeten bieden.

Het tweede niveau is capacity development op organisationeel vlak: wanneer het aankomt op organisaties die efficient werken draait alles om werkprocessen, structuren en interne procedures. Heeft iedereen toegang tot informatie, inspraak in beslissingen, de nodige zin voor verantwoordelijkheid ten opzichte van zijn/haar organisatie? Op welke manier wordt de kennis en informatie gedeeld, beheerd en overgedragen van collega op collega? In welke mate is er flexibiliteit en ruimte voor initiatief? Hebben de werknemers wel alle nodige materialen om goed te kunnen functioneren? Is er openheid voor zelfontplooiing van de werknemers? Komt het loon overeen met de werklast en de positie van de werknemer? Al deze factoren creëren een stimulerende werkomgeving met tevreden en goed functionerende werknemers.

Maar ook het institutioneel niveau is belangrijk, dit komt voornamelijk neer op wetgeving en onderlinge relaties tussen instanties en overheden:

Zo kunnen er bijvoorbeeld wetten uitgevaardigd worden die ondernemerschap bevorderen en procedures vereenvoudigen, waardoor bedrijven makkelijker zullen investeren en bijgevolg de economie beter zal draaien. 

Of het gaat om structuren en duidelijke relaties tussen instellingen: Een voorbeeld van hoe het zou moeten op institutioneel niveau is de “Rwandan Public Procurement Authority”, een overheidsinstelling hier in Rwanda die alle overheidsopdrachten controleert en/of opvolgt afhankelijk van het bedrag van de opdracht. Doordat deze instelling goed functioneert, blijft er nauwelijks nog ruimte voor corruptie en worden de overheidopdrachten correct opgevolgd. Capacity Development komt hier dus neer op het goed doen functioneren van dergelijke instellingen en tegelijk het geven van de juiste mandaten zodat zij de andere instellingen correct kunnen opvolgen en controleren.

Verder gaat het ook om het creëren van een mentaliteit die positief staat ten opzichte van goed bestuur en anti-corruptie, transparantie en dialoog. Dit is het meest abstracte aspect van capacity development, maar wellicht het belangrijkste want het beinvloed de hele maatschappij, inclusief zijn organisaties en individuën…

Tot slot…

Het uiteindelijke doel van capacity development is dus een beter functionerende maatschappij, met een beter draaiende economie tot gevolg, wat dan weer zou moeten leiden tot een betere levenskwaliteit van de mensen.

Tot zover de theorie, volgende keer wat meer over het omzetten van theorie naar praktijk vanuit de ervaringen van ons eigen project…  

Naast steun aan opleidingsactiviteiten voor openbare instellingen, steunt ons Capacity Development project ook het coördinerend secretariaat van de justitiesector. Dit secretariaat heeft als bedoeling om sectoriële steun vanwege de ontwikkelingspartners te faciliteren en aan gemeenschappelijke strategie te ontwikkelen voor de hele sector.

Dit secretariaat organiseerde de afgelopen dagen een field trip naar verscheidene instellingen uit de sector ter voorbereiding van een grotere en officiële missie van ontwikkelingspartners later dit jaar.

Gezien we vanuit ons project meer ondersteuning willen bieden wat hun communicatie-activietien betreft, mocht ikzelf dus mee op rondreis. De bedoeling is onder meer om later een documentaire te maken over de sectoriële aanpak van de justitie sector en al zoveel mogelijk videobeelden te maken waar mogelijk. En dat was mijn taak

Naast een paar lokale rechtbanken, opleidingscentra voor advocaten en andere rechtsinstellingen, was het meest interessante gedeelte van de trip de bezoeken aan de gevangenissen en TIG projecten.

De eerste gevangenis (Gikongoro) die we bezochten zag er alles behalve uit zoals bij ons, met vijf meterhoge muren, diepe grachten etc, nee, niets van dat. Ze had zelfs geen muur! Langs alle kanten was het open, maar gezien de gevangenen betere kansen hebben als ze niet proberen te ontsnappen, blijven ze allemaal braaf op het gevangenisterrein. Een gevangenis hier is als een soort mi

co-economie, er zijn kleermakers, meubelmakers, tuiniers, koks, mensen die het vee kweken enzovoort, zodat met de inkomsten van deze activiteiten nieuwe gebouwen kunnen geplaatst worden (de gevangenissen zijn allemaal overbevolkt momenteel, dus een dringende nood aan nieuwe infrastructuur), en op terrein ook een ommuring kan gebouwd worden.

De tweede gevangenis (Butare) was al een stuk groter en gesofisticeerder. De voornaamste activiteit is er het telen van rijst, zo’n 25 hectaren rijstvelden volgens de directeur.

De laatste gevangenis die we bezochten was de top gevangenis van Rwanda (Mpenga), deze voldoet aan internationale normen, met muur dus en alle nodige voorzieningen die een gevangenis zou moeten hebben. Hier worden binnenkort de veroordeelden van het Arusha tribunaal ook ondergebracht, in een aparte blok die men de “VIP” blok noemde, een beetje ironisch. Ze hebben ondermeer aparte cellen met eigen badkamer (een soort kleine studio dus), maar leven anderszijds helemaal afgesloten van de andere gevangenen, ze kunnen niet buiten hun VIP-blok komen en zullen dus de rest van hun leven met z’n 27 zelfde personen leven dag in dag uit.

Wat ik ook niet wist is dat het hier mogelijk is om een gevangene in te huren om klusjes in huis te komen doen of de tuin te laten omspitten, het heeft zijn voor een nadelen, het is goedkoper en de gevangenen leren een vak vooraleer ze vrijkomen en weer aan werk moeten geraken, maar anderzijds ontneem je op deze manier het werk van andere niet-gevangen vakmannen. Hoewel ik er toch van overtuigd ben dat wat bouwwerken betreft, er sowieso een tekort is aan manschappen als je ziet wat ze momenteel aan het plannen zijn…

Travaux d’Interêt Général (TIG)

Verder dus ook een TIG kamp bezocht en een bouwproject, door TIG’ers gemaakt. TIG wilt dus zeggen “werken van algemeen nut”. De genocidaires die zich voor het verstrijken van de deadline zelf zijn gaan aangeven bij de Gacacarechtbanken (de lokale rechtbanken opgericht om de genocidairs te berechten) en hun misdaden zelf opbiechtten vooraleer ze werden beschuldigd, hebben recht op een TIG in plaats van gevangenisstraf. Er zijn twee mogelijkheden om je TIG te doen, oftewel werk je vier dagen per week en mag je de andere 3 dagen bij je familie doorbrengen, oftewel blijf je voltijds in een TIG kamp en wordt de totale tijd verkort zodat je er na een 5-tal jaren bijvoorbeeld al vanaf kan zijn. Een TIG veroordeling kan gaan tot 15 jaar blijkbaar, afhankelijk van hoe ernstig de misdaden waren.

We zijn één bouwproject van de TIG gaan bezoeken, een woonwijk die bedoeld is voor kwetsbare bevolkingsgroepen en overlevenden van de genocide. Verder doen ze ook andere gemeenschapswerken zoals herstellen van de wegen, onderhoud van de beplantingen, bouwen van scholen en openbare gebouwen etc.

Op deze manier worden dus alle gevangenen en TIG’ers opgetrommeld om het land herop te bouwen en vooruit te helpen.

Het was dus een bevreemdende maar zeer interessante rondreis. Het voelt raar om door een gevangenis te wandelen omringd door 7000 mensen die allemaal minstens één moord op hun geweten hebben (95% van de gevangenen zijn genocidairs, de rest is veroordeeld wegens diefstal, verkrachting, fraude etc) maar anderszijds zien dat de werken die ze uitvoeren het land ten goede komen. Ook de kalmte en vredigheid in de gevangenis was nogal surrealistisch. Had het mij altijd als een zeer agressief aanvoelende plaats voorgesteld, maar dat was allesbehalve het geval. Een minimaal aantal opzichters (in een blok van 5000 man heb ik er eentje geteld), en we liepen er gewoon door met onze delegatie en de gevangenisdirecteur zonder gijzelingen, opstandjes en ontsnappingen als gevolg.

Nieuwtjes in ons eigen project (Support to Capacity Development): Signing Ceremony

Wat ons eigen project betreft, hebben we er ook een helse periode opzitten. Zoals ik bovenaan dit artikel reeds zei, gaat het grootste stuk van ons project over het steunen van trainingen. In totaal is er 1.000.000 euro uitgetrokken om opleidingen te sponsoren die ten goede komen aan de publieke instellingen van centraal niveau en 2.000.000 euro voor lokaal niveau (districtoverheden).

Het laatste staat nog niet op poten, daar gaan we vanaf nu een strategische aanpak voor ontwikkelen maar het geld voorzien voor centrale overheden is inmiddels volledig toegewezen aan verscheiden opleidingsprojecten. We steunen zowel Masters opleidingen voor hooggepositioneerde ambtenaren als collectieve ICT trainingen, Engelse les etc, zeer ruim en divers dus.

Om het geld echter bij de instellingen te krijgen, moeten er akkoorden getekend worden tussen HIDA (het agentschap waarbinnen ons project functioneert) en de begunstigde instelling. Akkoorden zowel van symbolische (“Memorandum of Understanding”) als praktische waarde (“training agreement”: hierin worden de specifieke bedragen, doelstellingen van de training, voorwaarden in verduidelijkt).

Bij de laatste selectie van begunstigde opleidingsprojecten, werd er meer dan 800.000 euro toegewezen dus we vonden dat dit wel wat meer ruchtbaarheid verdiende dan een ondertekening van de akkoorden binnen de vier muren van ons kantoor, dus hadden we het idee opgevat om er een grote Signing Ceremony voor te organiseren, waarbij 19 directeurs of rectors van de begunstigde instellingen zouden komen tekenen, in aanwezigheid van de directeur van HIDA, onze projectafgevaardigden, de Belgische ambassadeur, de Rwandese minister van openbare ambten en de lokale vertegenwoordiger van de BTC.

Deze ceremonie vond afgelopen maandag plaats en had ons bloed zweet en tranen gekost om op tijd voorbereid te krijgen. Last minute veranderingen in procedures impliceerde nog plotse aanpassingen van de akkoorden net voor de ceremonie, gegevens die we nodig hadden om de akkoorden te vervolledigen kwamen maar op het nippertje binnen, praktische regelingen die hier toch net een tikje moeilijker gaan dan we zouden willen etc.

Maar de ceremonie zelf verliep vlekkeloos! Met ons relatief kleine projectje (in Rwanda zijn landbouw en gezondheid de voornaamste sectoren, Capacity Development wordt nogal gauw vergeten of verwaarloosd) hebben we toch de interesse en het enthousiasme van de ambassadeur kunnen opwekken wat hopelijk zal resulteren in vernieuwde steun voor Capacity Development vanwege de bilaterale Belgische ontwikkelingssamenwerking.

In augustus gaat het terug een beetje rustiger worden op het werk, geen ceremonies, veldbezoeken of administratieve rompslomp, maar tijd voor proactieve actie. Vanaf nu gaan we ons op de lokale overheden storten, een nieuwe uitdaging dus. En eind augustus nog even op en af naar België voor het zomerseminarie van de BTC, deze keer is het tijd om zelf bij te scholen in plaats van anderen te laten bijscholen!

 Sinds twee weken ben ik terug in Kigali en werkgewijs is er sindsdien een hele ommekeer gebeurd in mijn takenpakket. Wegens institutionele veranderingen, kwam mijn taak in ‘multimedia communicatie’ voor HIDA (het agentschap dat Capacity Development coördineert in Rwanda) ineens op de helling te staan. In plaats van dus met mijn vingers te moeten draaien hele dagen, heb ik me dan maar op het BTC project zelf gestort en ondersteun ik nu de projectcoördinatoren met het behandelen en opvolgen van oude en nieuwe steunaanvragen.

Ondanks het feit dat dit niet in de lijn lag van mijn oorspronkelijk takenpakket, is het uiteraard wel superinteressant om me meer in het project zelf te verdiepen. En werd het concept van Capacity Development ook een stuk concreter en duidelijker. Dus eigenlijk bevalt deze verandering me wel!

We zullen zien hoe het nu verder gaat met HIDA zelf, zodra de kogel door de kerk is, zal ik wel opnieuw mijn draai moeten vinden in de nieuwe structuur, maar dat zijn problemen voor later. Werk zal er altijd wel genoeg zijn. Of het nu communicatie, coördinatie, administratie, of evaluatie is, ervaring opdoen in eender welk van deze domeinen zal nooit kwaad kunnen.

Maar ook thuis ziet het er ineens heel anders uit. De twee huisgenoten waar ik voor mijn vakantie in België mee samenwoonde, hebben beiden inmiddels hun contract beëindigd als BTC vrijwilliger en zijn ondertussen dus uit Rwanda vertrokken. In de plaats woon ik nu met Anne-Charlotte samen – BTC vrijjwilligster voor een herbebossingsproject – die al meteen heeft voorgesteld om een katje te adopteren, dus leven in huis is er meer dan genoeg!

Verder is ook het weer drastisch omgeslagen. Het droogseizoen is bijna aangebroken en het regent vrijwel niet meer. De temperaturen zijn ook drastig gestegen, enkel ‘s avonds is het toch nog zeer frisjes.

En zo ben ik dus weer in Kigali beland met een nieuwe wind en nieuwe uitdagingen! Afwachten wat de rest van het jaar nog in petto heeft! Deze namiddag vertrek ik alvast voor een weekenduitstapje naar Goma stad. En nee, dit is niet zo gevaarlijk als het klinkt, we hebben er goeie contacten en het is er momenteel zeer rustig. Ben echt benieuwd hoe het eruitziet, want het schijnt een wereld van verschil te zijn met Gisenyi, dat net aan de andere kant van de grens ligt (Rwandese kant dus).

Hierover later misschien meer…

Zo ben ik betrokken geraakt in het evenement “Tambours pour la Paix”, een evenement waarbij we 400 kinderen samenbrachten in creatieve workshops en een grote slotshow op 21 maart in het basketbalstadion van Kigali.

 Hier in Kigali werd het basisprincipe van dit oorspronkelijk Belgisch initiatief “samen trommelen voor vrede” echter wat ruimer genomen en werd er niet enkel getrommeld, maar ook geknutseld, gezongen, gefotografeerd, gedanst, gegoocheld en gedefileerd onder de artistieke leiding van een 30 tal Rwandese en Belgische animatoren. De 12-jarige leerlingen van vier verschillende scholen mochten zelf kiezen aan welke workshop ze wilden meewerken en zo kreeg ik de kinderen onder mijn hoede die maskers wilden knutselen.

Maar daar bleef het niet bij, allerlei nevenactiviteiten werden georganiseerd om het initiatief nog meer weerklank te geven. Zo zijn een aantal animatoren (helaas ikzelf niet want er moet uiteraard af en toe toch gewerkt worden) naar een vluchtelingenkamp gegaan om daar gelijkaardige workshops te organiseren voor de kindjes in het kamp. Gezien het onmogelijk was om de kinderen naar de workshops te halen, moesten de workshops dan maar naar de kinderen gaan. Een pakkende ervaring bleek achteraf.

Maar het absolute hoogtepunt (voor mij persoonlijk althans) was het benefietconcert dat we gegeven hebben met een aantal animatoren. Een mix van verschillende stijlen, Europese en Afrikaanse ritmes, accordeon en saxofoons met djembe’s en electrische gitaren… Het publiek was laaiend enthousiast alleszins. En ikzelf zeer blij dat ik na twee en een halve maand eindelijk mijn viool nog eens uit de kast heb kunnen halen! Een hele eer om met professionele Rwandese muzikanten en gastmuzikanten uit België op een podium te staan. Voor herhaling vatbaar dus!

Rosetta, Rwandese zangeres met een magische stem!

De rest van de muzikanten

Wat dan weer totaal niet onbeleefd is, is het aanstaren van mensen. Over het algemeen word je hier niet aangesproken door mensen op straat, maar ze zullen wel naar je staren. En dit is zelfs niet zozeer omdat ik als blanke persoon over straat loop. Mijn Rwandese collega die opgegroeid is in Engeland en hier sinds enkele weken in het land is voor een consultancy opdracht, was er zelfs van geschokt, nochtans ziet ze eruit als een echte Rwandese. Staren is dus gewoon zeer normaal, eender wie er voorbijloopt.

Alleszins wen je er snel aan, dus het stoort me eigenlijk niet eens. Een vriendin zei me overlaatst dat ze systematisch probeert terug te staren tot de andere persoon stopt, maar zo assertief ben ik vooralsnog niet…

Verder gaat het leven nog steeds zijn aangename gangetje, werken in de week en ontspanning in het weekend (en eigenlijk ook in de week…). Dit weekend naar een spectaculair Rwandees trouwfeest geweest met mijn collega’s van het werk (een voormalige HIDA collega die trouwde met de dochter van één van de rijkste families uit Rwanda). Het vond plaats in de Expo (zoiets als de Heysel, met grote 2 grote hallen) en er waren op z’n minst een 1000-tal mensen, als het er niet meer waren… de hele high class van Rwanda was vertegenwoordigd. De eerste drie uur bestonden uit speeches gevoerd door twee “wijze mannen” (een oudere man uit de entourage van elk van de partners) die tegen elkaar op dialogeerden in een grote retorische strijd, ik verstond uiteraard niets van het Kinyarwanda maar heb (uit beleefdheid) enthousiast meegeklapt en meegelachen waar nodig. Tussen de speeches door kwam telkens een traditioneel dansensemble de show stelen met live muzikanten. Nog nooit zo’n indrukwekkende danschoreografie gezien, ik zat er letterlijk met open mond naar te kijken! Zelfs mijn Rwandese collega’s, die de traditionele dansen al op elk trouwfeest tot vervelens toe hebben moeten aanschouwen, waren onder de indruk van dit ensemble.

Uiteindelijk werd dan het buffet geopend, maar mijn hongerige collega’s zagen het idee om nog 2 uur aan te schuiven niet meer zitten en dus zijn we allemaal afgedropen. Al een geluk dat er thuis een heus “Valantijn voor mensen die geen Valentijn vieren” etentje georganiseerd was en ik dus toch nog lekker heb kunnen eten en verderfeesten met vrienden

De Muganda duurt van 7u ’s morgens tot 12u ’s middags, de winkels blijven dan toe en er mag niet met de auto gereden worden. Van “musungus” (blanken zoals ze het hier zo mooi zeggen) wordt niet verwacht dat ze meewerken, maar het mag uiteraard altijd. Ikzelf heb weinig gemerkt van onze gemeenschapswerken maar dat komt wellicht omdat ik in een straat met bijna enkel blanken woon… En misschien moet ik volgende keer ook gewoon wat vroeger opstaan…
Zoals ik dus al zei, de eerste zaterdag dat ik eens rustig in Kigali was, kon uitslapen en de stad een beetje gaan verkennen.

Het eerste weekend dat ik hier was heb ik me namelijk vooral beziggehouden met het uitpakken van mijn valies, opknappen van mijn kamer en het bevoorraden van de frigo. Het tweede weekend werd ik al meteen op uithouding en spierkracht getest bij de beklimming van de Bisokeberg (in het Vulkanengebergte ten Noord-Westen van Rwanda) samen met huisgenoot, coach en enkele andere gemotiveerden. En het derde weekend stond er een weekendje Kivumeer op het programma.

Inmiddels ben ik nog niet echt ver geraakt dus bij het verkennen van de stad, maar ik heb ondertussen wel al ontdekt waar ik lekker beleg voor op de boterham kan kopen! Deze namiddag ga ik nog uitzoeken wanneer er gevoetbald wordt in het Centre Sportive, en straks wanneer de zon al wat gezakt is, nog even gaan joggen en dan kunnen we weer met volle kracht aan de werkweek beginnen!

De zon gaat hier zoals jullie wellicht wel weten, elke dag dus vroeg onder. Volgens de expats hier zal ik de Belgische seizoenen nog het meeste missen van alles. Sneeuw, lange zomeravonden, herfstkleuren en de mooie lentezon… Ben eens benieuwd! Ik zal het jullie over een paar maanden laten weten…

Ach ja, ook geen ramp uiteraard, want in tegenstelling tot de -12 graden die ik achter me heb gelaten in België vorige week, is het hier dus wel lekker warm en zonning (af en toe bewolkt en een paar regendruppeltjes) met temperaturen die volgens mijn ‘persoonlijk’ inschattingsvermogen toch zeker tot 25 graden oplopen…

Maar bon, om dus op dat werk terug te komen… Sinds maandag echt in gang geschoten in het HIDA.

Zowel mijn coach Laurent (de technische assistant die hier vanwege de BTC werkt) als mijn co-coach Peter (de Information Education and Communication Specialist van het HIDA) hebben me meteen goed op weg geholpen en de nodige inspiratie gegeven.

Mijn werkplanning is niet min, hoewel ik dit geheel aan mezelf te danken heb (onder het motto ‘beter te veel werk plannen dan me hier te vervelen’), maar dus wel zeer uitdagend en interessant!

En ja, ik hoor jullie al meteen denken, “maar wat moet die daar dan feitelijk doen?”

Wel, eigenlijk ga ik Peter ondersteunen in de multimedia-communicatie. Om dit meteen goed te kunnen doen, zal ik eerst de huidige communicatiestrategie analyseren, kijken op welke vlakken we moeten verbeteren en welke acties totnogtoe niet ondernomen werden en dus nog moeten uitgevoerd worden.

Vervolgens gaan we alle communicatiematerialen uniform maken met een duidelijke “HIDA identiteit”, een graphical chart maken dus en communicatierichtlijnen opstellen voor alle medewerkers van het HIDA.

Hiernaast ga ik Peter ook vergezellen bij het bezoek aan de door HIDA gesubsidieerde workshops en projecten om filmpjes op te nemen, foto\s te maken, , interviews af te nemen enzovoort zodat we op een interessante en toegankelijke manier de beleidsmedewerkers, partners en doelgroepen op de hoogte kunnen houden van de activiteiten in de Capacity Development sector in Rwanda.

Verder gaan we ook nog de website van HIDA herwerken (momenteel is ze absoluut niet up to date en gebruiksvriendelijk) en een online databank aanleggen van alle (‘t is te zeggen, zo veel mogelijk dus…) materialen die betrekking hebben op Capacity Development in Rwanda.

Voila, een hele boterham dus, waar ik volgens Laurent een half jaar en volgens mezelf een jaar zoet mee zal zijn… Misschien is het nu een beetje duidelijker… En anders mag je mij uiteraard steeds vragen stellen!

Bon, hier ga ik het bij laten voor vandaag. Volgende keer minder over het werk maar wat meer over Rwanda!

Hoewel we niet de verantwoordelijkheid zullen hebben om zelf een project te leiden, te bedenken of te evalueren, richt de vorming zich niet enkel op een praktische voorbereiding, maar biedt ze een hele theoretische basis over projectwerking en de actoren binnen de sector. Eens ter plaatse zullen we dan met eigen ogen kunnen ondervinden hoe deze projectmanagementtechnieken, verhoudingen tussen donorlanden en partnerlanden en de verschillende fasen van in de projectcyclus zich concreet vertalen naar de werkelijkheid. En tevens hoe we zelf deel zullen uitmaken van het grote geheel.

Maar het is meer dan alleen theoretische kennis wat we vergaren. Want hoe zal de cultuurschok meevallen? En hoe gaan we om met mensen met een andere culturele achtergrond? Waar zullen we wonen? Wat zullen we eten? En nog zoveel meer vragen die een antwoord behoeven.

Zullen deze drie weken volstaan om klaar te zijn voor het vertrek? Wellicht niet, maar aan motivatie om te vertrekken geen gebrek!