Commençons par le commencement (c’est toujours mieux) : pourquoi la CTB ?

Après 5 ans de droit, 1 année de spécialisation en droits de l’homme, trois mois de stage en Inde… il était temps de rentrer dans la vie active ! Très vite j’étais inscrite…. au barreau. Sans surprise, un peu par défaut, un peu sous la pression aussi, mais, avec le recul… pas vraiment finalement.

Malgré un boulot passionnant, dans un bon cabinet et avec un patron excellent… j’étouffe, j’ai l’impression de passer à côté. Oui parce que si j’avais commencé le droit, c’était pour changer le monde… Certes c’est naïf mais les idéaux c’est souvent ce qui fait la différence non ?

Prise de conscience en décembre 2009, c’est décidé, je ne m’installe pas trop confortablement dans mon quotidien et je décide de poser ma candidature au Programme Junior.

Un examen écrit, un test de personnalité, une mise en situation et un entretien individuel plus tard, la décision tombe : je suis sélectionnée. Ok, maintenant c’est sérieux.

Que faire ? Partir ? Non, c’est trop tôt, je décide de laisser passer un matching et de postuler en septembre… Ho et puis non, je me lance ! Je vois ce poste au Burundi et je le veux. Quelques semaines plus tard, Daphnée au téléphone : tu es prise ! On m’attend le plus vite possible, le plus vite possible pour moi ce sera le 1^er septembre 2010.

Et deux ans sont passés…

Deux années riches en moments forts, en rencontres inoubliables, en fou rire … en coups de gueules aussi. Des projets ont été inaugurés tandis que d’autres se clôturaient. Deux programmes sectoriels ont été mis sur les rails et roulent désormais au rythme des DAO, CSC et autres procédures.

J’ai beaucoup appris : des procédures internes de la CTB aux législations locales, des règles spécifiques de la cogestion aux différentes modalités d’aide …

De manière indirecte, je me suis nourrie des nombreux débats qui ont court à la CTB, notamment au cours de discussions informelles entre collègues: l’alignement, l’harmonisation de l’aide, la concentration sectorielle, l’éthique, etc. J’ai acquis des notions essentielles et qui constitue un solide bagage pour l’avenir : la vision programmatique, la gestion axée sur les résultats, la pensée systémique,…

Surtout j’ai pu suivre, tantôt de loin, tantôt de plus près, la gestion quotidienne des projets de la CTB au Burundi. Ces contacts quotidiens avec les projets ont été sans conteste le point fort de mon poste. J’ai aussi eu l’honneur, grâce à l’appui du Représentant Résident, de suivre les litiges intentés par ou contre la CTB devant les cours et tribunaux burundais, expérience qui m’a beaucoup marqué.

D’un point de vue complètement anecdotique, j’ai enrichi mon vocabulaire et, entre autres banalités, je sais maintenant ce qu’est de la latérite, ce que sont des gabions et des rejets de baïonnettes. Je sais aussi qu’on peut extraire du jus des feuilles d’œilletons…. Je ne sais pas trop dans quel contexte je pourrai un jour le ressortir, mais je trouve que ca claque.

Et si c’était à refaire ? Je le referai sans hésiter.

Partir en tant qu’Assistant Junior ce n’est pas seulement acquérir une expérience professionnelle essentielle sur le CV… j’ai rencontré des gens qui m’ont changé, j’ai grandi, évolué. Pendant presque deux ans, je me suis complètement épanouie au Burundi. Cette expérience m’a sans aucun doute rendu plus forte et combattive.

J’ai trouvé une famille parmi mes collègues, mes colocataires, juniors et aussi les nombreuses personnes que j’ai eu l’honneur de rencontrer ici. Spéciale dédicaces aux BBB qui resteront sans aucune comparaison possible mon coup de cœur.  

Ensemble on a voyagé,  gravi des volcans, refait le  monde à coups de « zilliken », dansé jusqu’au bout de la nuit, chanté à tue tête et rit haut et fort… ou peut-être devrais-je dire « fort et clair » ? (private joke sorry).

J’ai le cœur gros à l’idée de quitter ce pays qui m’a accueilli et cette famille que j’avais, peu à peu, réussi à constituer.

Cela dit, en deux ans beaucoup de choses ont changé aussi chez moi : j’ai une nièce qu’il me tarde de serrer dans les bras, plusieurs opportunités professionnelles à saisir et beaucoup de gens à retrouver.

Alors est ce que je suis triste de partir ? Oui. Mais j’ai hâte de commencer une nouvelle page !  

« I need to get back to the place I belong. I’m coming home (…)” (P. Diddy, éternelle source d’inspiration)

En voici quelques-unes.  La liste est bien sûr très loin d’être exhaustive !

Salutations/formules de politesse

Expressions

Vocabulaire

1. Zorg voor een perfecte setting

Kies voornamelijk mannen, liefst mensen met een hoge functie.

Hou het atelier in een land dat vroeger het ‘quartier latin’ werd genoemd, en dus waar redevoeringen enorm worden geapprecieerd.

Hou bij voorkeur een atelier van enkele dagen, en op verplaatsing. Zo hou je rekening met het feit dat dingen wat kunnen uitlopen en zorg je ervoor dat de participanten niet vroegtijdig uit je atelier weglopen wegens belangrijkere zaken.

2. Begin steeds minstens een half uurtje te laat, elke dag.

3. Zorg dat heel belangrijke mensen ten minste bij het begin aanwezig zijn

Geef deze mensen in het begin ruim de tijd om een exposé te geven.

4. Stel een presidium op.

Voor het atelier van start kan gaan, kies je de president van het presidium die de hele groep participanten gaat leiden.

Kies ook nog 1 of 2 rapporteurs die een verslag opmaken en nog een secretaris.

5. Geef zelf een uitgebreide uitleg

Doe je dat goed, dan heb je de kans dat de groep voor jou applaudiseert. Heb je een leuke groep, dan kiezen ze een of andere hip applaus uit om jou te laten merken hoe goed je het gedaan hebt. De uiteindelijke beslissing welk applaus het nu eindelijk wordt, kan ook al 10 minuutjes in beslag nemen.

6. Laat ook de participanten aan het woord

Doe dit zeker niet ongestructureerd. Maar laat de president van het presidium eerst vragen wie er zoal iets te vragen heeft. Met veel geluk is dit bijna iedereen. (Neem dit niet persoonlijk op, mensen spreken graag). Daarna herhaalt de secretaris de lijst van participanten met een vraag. Wanneer iedereen akkoord gaat met de lijst, worden de namen één voor één afgeroepen. Enkel de persoon die zijn naam hoort mag spreken.

Ook de participanten spreken niet ongestructureerd. Elk van hen begint met een bedanking voor de uitnodiging, een bedanking voor het woord dat hij/zij krijgt en feliciteert jou met je duidelijke uitleg. Toch heeft hij/zij nog 2 bedenkingen, 1 opmerking en ook 2 vragen. En hij steekt van wal. Vraag de president van het presidium toch de participant te onderbreken wanneer hij/zij meer dan 20 minuten bezig is. Laat elke participant spreken, ook al herhaalt hij gewoon de woorden van een vorige spreker. Wijs hem er ook niet op dat hij steeds twee keer dezelfde zin na elkaar zegt om het meer gewicht te geven.

7. Antwoord op alle vragen

Tijdens de vragenronde schrijf je geduldig alle opmerkingen, bedenkingen en vragen op en geef ja achteraf op allen gebundeld een antwoord. Wees niet zuinig met je antwoorden, maar laat duidelijk zien hoe goed je materie beheerst.

8. Las een groepswerk in

Wanneer het doel van je atelier het opstellen van een document is, is niets zo plezant als werken in een groep. Normaalgezien duidt de groepspresident steeds de spreker aan, maar dat loopt niet altijd gesmeerd. Ook heeft een groep gemiddeld een uurtje nodig om te beslissen hoe ze het werk juist gaan aanpakken. En dan nog een half uurtje om de projector op de goede plaats te krijgen.

9. Rond het atelier af

Wanneer je gekozen hebt voor de groepswerkformule, geef je best de groepen ruimschoots de tijd hun resultaten kenbaar te maken. Laat mensen van de andere groepen ook hun persoonlijke meningen hierover wereldkundig maken.

Indien je voor de andere formule koos, rond je hier best het atelier af.

Dit gebeurt door een plechtige speech van de belangrijke mensen of hun representanten die aan het begin al hebben gesproken.

Vergeet vooral niet het hele verslag te laten voorlezen. Tip : hoe meer dagen het atelier, hoe langer het verslag. Laat de participanten in een klein half uurtje ook daar nog wat opmerkingen aan toevoegen.

-

Succes kan ik je niet beloven, maar ik bij mij heeft het effect. Na een ateliertje van deftig formaat ben ik uitgeput.

Probeer het zeker uit en ik wens je alvast veel plezier !

De mogelijke voorstellen liepen uiteen van een weekend Mombassa over een bezoek aan de berggorilla’s tot het drinken van pintjes in de lokale kiosk. Uiteindelijk is er beslist om het aangename aan het nuttige te koppelen: overdag een workshop over interculturele relaties op de werkvloer en ’s avonds met het hele team gezellig bowlen!

Elke junior assistent heeft voor zijn vertrek een week lang een training over interculturaliteit op de hoofdzetel in Brussel. Deze presentaties en discussies over interculturaliteit zijn een zeer interessante voorbereiding, maar de inhoud blijft zeer theoretisch. Door een training over interculturaliteit te organiseren met de volledige projectploeg met verschillende culturele achtergronden, konden we de interculturele verschillen beter leren begrijpen. Het is vaak in alledaagse situaties dat je ze opmerkt, en soms bemoeilijken ze de samenwerking. Iedereen die in de ontwikkelingssamenwerking werkt, komt hier geregeld mee in aanraking.

De workshop begon met een uur vertraging, en daar heb je al je eerste onderwerp: tijd! Het is al langer geen geheim dat het begrip tijd in Afrika iets flexibeler wordt geïnterpreteerd dan in Europa. Andere onderwerpen waren collectivisme versus individualisme, het respect voor hiërarchie, universalisme versus particularisme en communicatie stijlen. Vooral de interactie tussen de verschillende culturen was verrijkend voor de hele groep. Op de communicatie stijlen zijn we meer in detail gegaan, omdat het verschil in communicatie een grote invloed heeft op de werking van het projectteam: linear of circulair, direct/verbaal of indirect/non-verbaal, open of gereserveerd, confrontief of niet-confrontief,… Door middel van rollenspelen probeerde iedereen zich in te leven in de communicatie stijl van de andere. Dit was niet alleen geestig, maar ook leerrijk.

‘s Avonds was er nog tijd voor bowling! Sinds enkele maanden is in Kigali een bowling geopend waardoor het nog voor veel collega’s een echte ontdekking was. Het leuke aan bowling is dat iedereen er min of meer snel mee weg is. Natuurlijk waren er grote verschillen in de gebruikte techniek (rollen, smijten, gooien, …) en de uiteindelijke resultaten, maar iedereen heeft zich wel goed geamuseerd.

Zaterdagochtend 6u. Ik vloek eens stevig wanneer mijn wekker afgaat. Waarom toch? Waarom heb ik toch ja gezegd toen ze me vroegen mee te gaan naar het huwelijk van Mamou? Net nu ik eens uit kon slapen.
Juist, omdat ik niet wist dat de Fatiya al om 7u30 zou plaatsvinden. En omdat ik het wel spannend vond eens een echt Nigerees huwelijk te zien.
Dus in plaats van me nog eens om te draaien, kruip ik mijn bed uit, schrik me wakker met een frisse douche, en hijs me in mijn uniform. Het stofje dat door Mamou ’s vriendinnen gekozen werd staat me gelukkig niet al te slecht. Ik ben eens benieuwd wat voor creaties de kleermakers van de andere vrouwen uit hun duim gezogen hebben. Het is ieder geval een leuke gewoonte. Het geeft zowat een ‘Iedereen bruidsmeisje!’-gevoel wanneer alle vrouwen die dicht bij de bruid staan dezelfde pagne dragen.

Het was niet de eerste keer dat ik een uniform voor een huwelijk liet maken. Een paar weken eerder, voor de trouw van Sophie en Ange liet ik al een keer een jurkje ontwerpen, maar nu is het toch anders. Het is geen gemengd huwelijk. Puur Nigerees. En ik vermoed dat ik de enige ‘nasara’ zal zijn. Een Afrikaans pakje uit twee stuks. En voor het geval dat, heeft m’n ‘stylist’ er zelfs de foulard voor op mijn hoofd bij gedaan. Super! Maar nee, bedankt.

7u, bijna stipt, staan mijn collega’s voor de deur. Gelach en goedkeurend gemor voor m’n outfit. Meer gelach wanneer ik door de smalle rok eerder in de auto val, dan me er elegant in neer te vleien. Rondom me is een levendige conversatie aan de gang. Ze spreken Haousa. Hier en daar vang ik een woord op, maar ik ken er nog niet genoeg van om me met het gesprek te moeien. Ik laat mijn blik dan maar afdwalen naar delen van de stad die ik nog niet eerder zag. Een industriezone, een wijk van hutten opgetrokken door mensen die het platteland ontvluchtten, de weg voor ons die meer putten telt dan asfalt.

Wanneer we eindelijk op onze bestemming aankomen, word ik meteen weggeleid naar het kamertje voor de vrouwen. De mannen blijven buiten zitten op hun plastic huurstoel, onder een luifel die hen moet beschermen tegen de zon.
Een beetje ongemakkelijk trek ik m’n schoenen uit en schuifel ik naar binnen. Er is niemand. Ik hoor stemmen in de kamer naast me, maar durf er niet goed binnen te gaan.
‘Heleen!’ ‘Viens!’ Het is Mamou die me roept. Met een blik op nieuwsgierig schuif ik het gordijn opzij dat beide kamers scheidt. En daar is ze dan. De bruid. Gewikkeld in een witte sjaal, een prachtig gewaad eronder. De handen en voeten vol henna versieringen. Haar GSM stevig tussen de vingers geklemd, het gezicht op lichtjes verveeld. ‘Walahi! Elle porte l’uniform!’ Ze is er duidelijk blij om dat ik de moeite gedaan heb.
Behalve ikzelf, is er al een handjevol vrouwen. Vrolijk kletsend brengen ze de ochtend door. Elke 5 minuten komt er wel iemand binnen. ‘Salam Aleikum’ ‘Aleikum Salam’. Plots, als uit het niets strompelen twee schreeuwende oude vrouwen de kamer binnen. ‘Walahi!’ Ze roepen namen en zwaaien met biljetten. Ik staar stomverbaasd naar het tafereel. Nadat het zich zo een vijf à zes keer herhaald heeft, vraag ik eindelijk aan mijn buurvrouw wat het allemaal te betekenen heeft. Ze legt me uit dat de vrouwen de deugden van de bruid verkondigen. ‘Hoe behulpzaam ze is en vriendelijk, en al de rest’. De biljetten zijn geschenken van vrienden en familie voor de bruid. Vaak niet veel, maar alles tezamen zeker geen slecht cadeau.

Ik begin me te vervelen. Het gekwetter van de vrouwen waar ik geen snars van snap – ze spreken Djerma-, het feit dat ik niet ontbeten heb, niet weten waar mijn collega’s uithangen en dus niet zeker zijn of ik een lift terug zal hebben… het begint me op de zenuwen te werken. Ik voel me ook niet genoeg op mijn gemak om op m’n uppie een toertje te gaan maken in deze tenue. Dus blijf ik zitten op mijn kussen en kijk wat om me heen. Teveel vrouwen op een kleine oppervlakte. Geen enkele in uniform… . Kleurrijke pagnes, te grote handtassen, opgewonden conversaties. Wanneer ik er echt, echt genoeg van begin te krijgen, word ik ineens iets aangenaams gewaar. De kamer vult zich met heerlijke geuren. Het kan toch niet waar zijn? Om half 9 ’s ochtends??? En toch, jawel! Schotels en schotels met kopto, couscous en schapenvlees in saus. Niets beter dan dat om de moraal wat op te krikken! Snel was ik mijn handen in de plastic teil die me aangereikt wordt en stort ik me op de schotel die ik deel met een stuk of 5 andere vrouwen. Ik plet als een volleerde Nigerese de couscous en kopto tot balletjes en prop ze in mijn mond.  Dat smaakt. M’n humeur stijgt met 5% per hap. Stevig ontbijtje.

En net op dat moment verschijnen mijn collega’s in het deurgat. Glimlachend van oor tot oor als ze me zien schranzen op z’n Nigerees. ‘Blijf je nog even of ga je mee?’ Wat zeg je dan, met je hoofd in de couscous en je handen in de saus? Nog even niet dan maar. Niet veel later kom ik tot het besef dat het misschien toch niet zo een goed idee was mijn eetlust te laten primeren op mijn nood aan transport. Ik zit echt een eindje weg van het centrum en weet helemaal niet waar ik hier een taxi kan vinden. Maar blijkbaar is Allah me goedgezind op deze heuglijke dag. De vrouw naast me biedt me aan me mee te nemen tot aan de assemblee national die zich, door een gelukkig toeval, op nog geen twee minuten van mijn huis bevindt. Ik kan het aanbod niet afslaan. Ondanks de vragende ogen van Mamou besluit ik dat het genoeg geweest is. Ik doe zoals de meeste mensen hier. Zodra er gegeten is, bedanken ze vriendelijk en gaan er snel vandoor. Dus, dag en bedankt! Ik doe alles volgens de traditie.

Op de terugweg voel ik me een tikkeltje schuldig dat ik er al vandoor ging. Het is jammer dat ik het feest ’s avonds zal missen. En dan vooral de ontvoering van de bruid. Het moment dat de vrienden en familie van de bruidegom aankomen, stevig moeten onderhandelen over de prijs van de bruid en haar dan ontvoeren, ondanks de tegenwind van haar verwanten, het moet een fascinerend tafereel zijn.  Aan de andere kant, hoewel het nog maar 10u is, wil dat wel zeggen dat ik al bijna 3u gebleven ben, en dat volstaat. In de auto praat ik wat na met de 2 vrouwen die me vergezellen. Ze vragen me of het de eerste keer is dat ik hier een huwelijk zie. Wanneer ik ontkennend antwoord, zijn ze uiteraard nieuwsgierig, maar wanneer ik vertel dat het een huwelijk tussen een Nigerees en Belgische was, vinden ze het maar half en half een Nigerees huwelijk. ‘En daarbij, hier is een huwelijk ook een band tussen twee families. Zodra een blanke vrouw met een man van hier trouwt, krijgt de familie hem nooit meer te zien. En da’s niet goed!’ krijg ik te horen. Ach ja. Op alle regels bestaan wel uitzondering denk ik in mezelf.

Wanneer ik thuiskom zit Jhonel op me te wachten. Hij grinnikt wanneer hij me in uniform ziet. Wanneer ik hem vertel dat ik naar een huwelijk was, nodigt hij me spontaan uit de week erop naar het feest van zijn ‘broer’ te gaan. Ik barst in lachen uit. Dat zien we volgende week nog wel…

Fatiya = Vers uit de koran dat uitgesproken wordt om te zegenen; vergaderingen beginnen er vaak mee, het inwijden van een huwelijk, …
Pagne = de typische Afrikaanse stoffen waaruit de kleurrijke gewaden van de vrouwen gemaakt worden
Walahi = Djerma: Ik zweer het je!
Salam Aleikum – Aleikum Salam: Vrede zijn me u, met God ; Wordt gezegd wanneer je ergens aankomt, de telefoon beantwoordt,…
Kopto = Groene bladgroente, beetje als spinazie,  maar bitterder

Donc, je disais: Journée Internationale pour l’Elimination de la Discrimination Raciale. Je dois dire que j’étais presque passée à côté de cette information (cruciale me direz-vous) car cette journée a l’inconvénient d’être acculée dans l’ombre de deux puissants du genre: la Journée Internationale de la Francophonie (le 20 mars) et la Journée Mondiale de l’Eau (le 22 mars – ne vous étonnez pas, l’eau fait partie des secteurs prioritaires de la CTB au Sénégal, CQFD).

Or, quand on vit comme moi dans un pays tel que le Sénégal où la couleur de ma peau traduit tous les jours ma différence, cette journée prend tout son sens. Il est très difficile d’expliquer par écrit ce que l’on ressent quand vous avez vous-mêmes oublié votre ‘étrangeté’ mais que les gens se chargent de vous le rappeler au quotidien. Je ne parle pas ici de discrimination odieuse, de violence symbolique ou tout autre chose que l’on pourrait imaginer en entendant le mot ‘discrimination raciale’. Je parle simplement des petites différences quotidiennes, de légères mises à l’écart journalières, de petites frustrations de tous les jours.

Il n’est pas rare en effet de marcher dans la rue et d’entendre ‘Xoolal toubab bi’ (Regarde la toubab!). Avec ma couleur de peau, les prix sont plus chers, les gens sont plus méfiants, parfois les propos sont carrément xénophobes. Heureusement, ces derniers restent des exceptions!

De plus la discrimination est parfois positive à notre encontre: on nous fait passer devant tout le monde évitant les files d’attente, on nous simplifie, voire raccourcit les procédures (bin oui, car quand on est blanc, on est forcément quelqu’un d’important),…

Je pense que tous mes collègues que l’on appelle au quotidien ’toubab’, ‘muzungu’ et autres me comprendront assez bien.

Bref, tout cela pour dire qu’en cette journée particulière, j’ai une petite pensée pour tous les déracinés de ce monde. Et quand on me parle d’intégration nécessaire et volontaire des immigrés, je me dis que ces gens-là n’ont jamais vraiment voyagé…

 Mais plutôt qu’un long discours ennuyeux et moralisateur, je voulais surtout vous partager une image, symbole de nos différences et de nos ressemblances mais surtout symbole d’amour puiqu’il s’agit d’une photo prise lors du mariage de deux de mes amis au Sénégal: Carmen et Cheikh.

Longue vie à leur bonheur!

« Le racisme demeure un fléau pour des millions de personnes partout dans le monde… Je vous demande à tous de conjuguer vos efforts avec ceux des Nations Unies pour éliminer le racisme. Nous devons, individuellement et collectivement, éradiquer le racisme, l’opprobre et les préjugés. »

In een gesprek met mijn nieuwe collega Xavier vertel ik hem dat ik van plan ben zo snel mogelijk werk te maken van een eerste post op de blog.

15 maart 2012:

Vandaag, iets meer dan 5 maand na vertrek, betrap ik mijzelf er op dat mijn blog er nog steeds maagdelijk wit uit ziet.  Tijd om daar verandering in te brengen!

Eigenlijk is het in zekere zin goed nieuws dat ik nog geen tijd gevonden heb om mijn bijdrage te leveren aan de junior-blog. Dat wil immers zeggen dat ik sinds het begin niet al te veel heb stil gezeten. Maar waar ik nu juist mee bezig ben, weten vele vrienden en familie zelfs niet, daarom graag deze aflevering van “het leven zoals het is: junior-assistent in Kasese:”

8 maart 2012

Rustige dag vandaag. Enkele administratieve taakjes afhandelen, een paar voorbereidingen maken voor de trainingen van volgende week,  wat

aanpassingen maken aan de brochure over bodem-waterconservering, de community based trainers van Kitholu informeren over mijn bezoek van morgen en als er tijd rest eindelijk iets schrijven voor de blog.
De tijd vliegt weer: enkele kleine brandjes die tussendoor geblust moeten worden en een onverwachtse meeting met de co-coach die zoals alle meetings in Uganda net iets langer duurt dan wat wij gewoon zijn. En verder natuurlijk nog de bezoekers die tussendoor opdagen:

“Good morning, how are you?”
“I am fine, how are you?”
“Fine, how are you?”

Euhm, … had ik dat niet al eens gezegd? Bon, de verwarde gelaatsuitdrukking even onderdrukken en gewoon doorgaan.

“I am still fine, how can I help you?”
“You assist me with my computer. It is saying that it is not protected and it is at risk.”
“Have you connected it to the Internet recently, to update the virus scan?”
“No.”
“You have to do that at least every week to keep it updated and protected.”
“A-ah, … but we don’t have network in our sub-county.”
“Let me update it now from here and then you search for a solution before next week.”
…

Voila, weer een productieve dag gehad, bijna alles op mijn lijstje kunnen doen. Behalve  de blog, maar dat doen we morgen wel, of nee overmorgen: morgen naar het veld.

9 maart 2012

Even checken of we alles mee hebben: camera, gps, plooischop, plastic zakken, regenjas, invulpapieren, telefoonnummers (ook al zullen die toch niet werken), véél water,… Ok, dat lijkt alles, tijd om te vertrekken.

Eerst een mooi stukje asfaltweg, maar de motor weet dat dat slechts warm lopen is voor het echte werk: het Rwenzori gebergte. Het glad gestreken asfalt moet al snel plaats ruimen voor een aardeweg, hoewel de kwaliteit hiervan alleen nog zal afnemen tot uiteindelijk enkel een geitenpad overschiet. Onderweg even een CBT(*zie onderaan) oppikken om de weg te tonen naar zijn demonstratievelden. Alles ging echter vlot vandaag en ik ben slechts een kwartier te laat. Nog een half uurtje geduld uit oefenen dus, tot wanneer ook de CBT daadwerkelijk komt opdagen…

Nadien kunnen we weer vertrekken, maar het zal niet lang meer duren tot mijn rijvaardigheden onvoldoende blijken en het tijd wordt om de rest te voet te doen. Tijd voor een mooie ochtendwandeling!

Een liter water en drie kwartier kuitenbijten later bereiken we een mooi demonstratieveldje. Over het hele veld werden infiltratiegreppels geïnstalleerd en bananenbladeren werden gebruikt om de bodem te beschermen tegen de invallende zon. Tijd om wat dingen op papier te zetten, wat vragen te stellen, aanwijzingen te geven en – het belangrijkste van allemaal – te luisteren naar vragen en opmerkingen van de CBT. Een uurtje later kunnen we weer vertrekken en ga ik op zoek naar een volgende CBT.

Drie CBTs later besluit ik dat het genoeg geweest is. We gaan goed slapen vannacht, waarom wonen al die koffieboeren ook zo afgelegen in het Rwenzori gebergte? Nu  ja, niet klagen: hoeveel mensen kunnen er immers stellen dat in de bergen cruisen met een moto en wandelingen maken in prachtige omgevingen deel uitmaken van hun job?

12 maart 2012

Gauw nog een paar zakken kunstmest en wat andere trainingsmaterialen in de pick-up leggen, de training manuals en administratieve papieren oppikken en tenslotte mijn co-coach wat opjagen om toch niet te lang na het uur van afspraak aan te komen. Onderweg dan nog wat versnaperingen oppikken en dan eindelijk in rechte lijn naar de workshop.

Vandaag training in Bwera met de CBTs van Nyakiyumbu, Ihandiro en natuurlijk Bwera zelf. Op de agenda vandaag: een korte herhaling omtrent de infiltratiegreppels, het gebruik van kunstmest en het verjongen van oude koffiebomen.

Na een jaartje als leerkracht in België hebben deze workshops een nostalgische bijklank, het heeft immers iets weg van een excursie. Voor mij dan toch, want voor de CBTs is dit natuurlijk hun dagdagelijks werkterrein. Omwille van deze laatste reden probeer ik mij ook zoveel mogelijk op de achtergrond te houden: laat de CBTs en extensiewerkers zelf maar discussiëren, zij zijn immers de veldexperten. Enkel bij technische vragen of grote misvattingen kom ik er even aan te pas.

Na de discussies is het tijd om de daad bij het woord te voeren. Het mooie aan deze trainingen op het veld is dat het niet bij theoretische discussies blijft: tijd om wat oude bomen te zagen en meststoffen toe te dienen!

De eerste van 6 trainingen voor dit regenseizoen zit er op. Ik heb het gevoel dat het goed geweest is en zo denkt mijn co-coach er blijkbaar ook over.  Op naar de volgende 5 trainingen en de volgende 5 maand…!

(*)CBT:
Of Community Based Trainer –landbouwers die geselecteerd en opgeleid werden tot grassroot extensie werkers. Deze CBTs krijgen op regelmatige tijdstippen workshops over goede koffieteelt praktijken (zoals bv. bemesting, bodem-waterconservering, afknotten,…). Van hen wordt dan verwacht dat ze zelf trainingen geven en demonstraties opzetten in hun nabije omgeving.

Ik smijt de ramen en deuren van m’n huis open en lach de koelte toe. Het water voor de eerste kop thee staat op het vuur en de eerste gedachten ontwaken in m’n hoofd. Twee uur eerder werd ik uit m’n slaap gewekt door de melodieuze lokroep van de muezzin. Terwijl ik opnieuw de juiste positie zocht voor m’n kussen, dacht ik aan de duizenden mannen en vrouwen dit op datzelfde moment hun tapijt uitvouwden, de ogen sloten en hart en geest openden voor hun God. Ikzelf dompelde me weer onder in duizend dromen op de tonen van hun gebed.

En nu sta ik op m’n terras met een kop warme thee tussen de vingers geklemd. Ik ben in Niger en ik drink thee. Veel thee. Als een echte ‘Sahelien’. ‘Liptooon’ met teveel suiker. Heel soms met een stukje cake erbij. Maar dat gebeurt haast nooit. 160 zakjes op 3 maanden. Niet alleen, maar toch. En dan spreek ik nog niet over de hartverwarmende Touaregthee die me dagelijks in de handen gedrukt wordt. Thee uit glaasjes die niet veel groter zijn dan je duim. Sterk spul. Drie glaasjes die het hart versterken: “ Le premier est amer comme la mort, le second est doux comme la vie et le troisième est sucré comme l’amour.” De dood, het leven en de liefde in een notendop. Niger, het is er goed.

Niger, het is er groot. Maar dat zie ik niet.  1 267 000 km²  waarvan ik er maar een beperkt aantal mag betreden. Een cirkel van 3 uur rond de hoofdstad moet volstaan. De poort naar de woestijn mag ik niet door. Ik mag er zelfs niet stilletjes op gaan kloppen. Eigenlijk is dit land een semi-permanente fata morgana. Ik weet dat het bestaat, ik kan er een deel van vangen, voor even, maar de meeste dingen ontglippen me, als korrels warm Saharazand. Ik keer me dan maar af van de woestijn. Ik reik naar het water. Naar de Niger, maar… eau: négligable vertelt Wikipedia me. Nochtans zat ik vorige week nog langs de stroom op een rieten mat te staren naar de ondergaande zon. En toch ben ik tevreden. Het doorgronden van één stad is voldoende om mee te beginnen.

Niamey. Mijn nieuwe thuis. Niamey, la cour commune… . Iedereen kent iedereen. En ook ik begin wat mensen te kennen. Ina wuni! Lahiya lau! Ina aiki? Aiki da godija. (Goeiemiddag! En het werk? Het werk gaat goed)… en zo gaan de begroetingen nog wel een poosje door. Mijn beste vrienden in het dagelijkse leven waren tot voor kort de taximannen. Vol verhalen, altijd bereid je een woordje van de lokale taal te leren of wat uitleg over de stad te geven. Onlangs zat ik bij eentje in de auto die beweerde dat alle mensen met blauwe ogen duivels zijn. Een hart onder de riem! Vele anderen leerden me daarentegen nieuwe nuttige zinnetjes in het Haousa of Djerma.

Maar tot voor kort dus. Nu rijd ik rond op een brommer. Een kleine Mate50, een ‘mon marie est capable’ , een brommer voor vrouwen met een man met wat geld. Ik heb geen man met wat geld. Ik heb wel een job die me een brommer geeft. Ook goed. Rondrijden in Niamey is altijd een beetje een avontuur. Het verkeer is er geregeld volgens een strikte hiërarchie. Niet met voorrang van rechts enzo. Eerder per grootte van het voertuig.

Mijn hoofd begint stilletjes aan warm te lopen. Ik tel op m’n vingers wat ik vandaag wil doen. Kleermaker, afstoffen, vrienden bezoeken, kleren wassen, middagdutje,… . Het is bijna teveel voor een dag. Vooral dat dutje wordt ongetwijfeld vermoeiend. En het afstoffen overbodig, vermits er na een half uur al wel weer een nieuw laagje stof zal liggen.

Mijn kleermaker heet Sani . Op zijn kaartje staat niet ‘kleermaker’, maar stylist. Dat zegt al wel iets. De eerste keer dat ik erheen ging was voor het uniform voor het huwelijk van Mammou, de sécret-taire. Hij leverde prachtig werk af. Dus probeer ik het nu opnieuw. Een jurk met psychedelische cirkels en een broek met klavers. Dat wordt lachen geblazen zodra ik in België van het vliegtuig stap. Gevoel voor humor en een gebrek aan een gezonde dosis schaamte, ik ben er mee geboren.

Zonder het te beseffen heb ik m’n tas leeggedronken. Beteuterd staar ik naar de bodem, waarop alleen nog wat pitjes van de leeg genepen citroen drijven. Teken dat het tijd is om de dag echt te starten. Daar ga ik dan. Ik hou jullie op de hoogte van mijn broek met klavers.

Parce que les femmes sont belles…

Le contexte Sénégalais   

Le Sénégal a enregistré des progrès importants en matière d’égalité des sexes. Le pays a ratifié pratiquement tous les instruments juridiques internationaux relatifs aux femmes et mis en place un cadre juridique pour la sauvegarde des droits fondamentaux de la femme.   

De plus, il existe au Sénégal une très grande tendance aux groupements de femmes. Leur légitimité, leur dynamique organisationnelle et leur capacité de mobilisation de l’opinion publique en font des acteurs très importants dans les projets de développement.   

Séance de travail avec un groupement de femmes à Touba

 /

Séance de travail avec les femmes d'un village dans la Région de Kaolack

Il reste pourtant énormément de chemin à parcourir : les inégalités de salaire pour une même fonction, la discrimination à l’embauche, le statut légal uniquement masculin du ‘chef de ménage’, la faible représentation des femmes dans les instances de décision,… Or la persistance des inégalités entravent le combat contre la pauvreté et retardent le développement socio-économique. C’est pourquoi la réduction des inégalités de genre est un objectif crucial pour le développement en général. 

La CTB, le PAMAS et le Genre  

La coopération Technique Belge a inscrit le Genre comme thème transversal dans les projets qu’elle exécute. Dans ce cadre, le PAMAS doit tenir compte de cet aspect dans l’organisation de ses activités. De plus, l’Ambassade de Belgique au Sénégal a récemment demandé aux acteurs de développement belges d’agir dans ce sens afin de favoriser une meilleure intégration de l’aspect genre dans leurs activités.   

Le PAMAS a prévu, dans sa stratégie d’appui au développement des mutuelles de santé, un volet pour le renforcement des capacités. C’est dans ce cadre qu’une session de formation sur le genre, le leadership et le plaidoyer a été envisagée par le PAMAS pour former son équipe, la CAFSP (Cellule d’Appui au Financement de la Santé et au Partenariat Public-Privé, organe du Ministère de la Santé) ainsi que les Mutuelles de Santé afin de leur permettre d’être mieux informés et sensibilisés sur les aspects genre d’une part, et de développer, d’autre part, des plaidoyers pour la promotion des droits et intérêts des femmes au sein des groupements et des collectivités locales.   

Le Genre et la Santé   

C’est d’autant plus important que la gestion de la santé dans les ménages est encore bien souvent déléguée aux femmes. Il est donc important que les Mutuelles de santé prennent en compte les besoins des femmes ainsi que les contraintes liées à leurs activités socio-économiques.   

Cependant, l’on constate bien souvent que ce sont les hommes, chefs de famille, qui décident de cotiser ou non à une mutuelle de santé. Ainsi, par leur implémentation dans les collectivités locales ainsi que leurs contacts directs avec les populations, les mutuelles de santé peuvent jouer un rôle important dans un plaidoyer Genre.   

De plus, bien que l’on retrouve des femmes au sein des institutions mutualistes, force est de constater que peu de femmes occupent actuellement un poste dans les instances de décision.   

La formation en Genre, Leadership et Plaidoyer du PAMAS  

L’objectif général des modules de formation était donc de renforcer les capacités de nos partenaires techniques (CAFSP), de nos bénéficiaires et de l’équipe du PAMAS en genre et techniques de leadership et de plaidoyer pour une meilleure intégration du gender mainstreaming dans le programme du PAMAS. Mission réussie comme vous pourrez le constater sur les photos ci-dessous.   

Formation en Genre des bénéficiaires du PAMAS

 /  

Formation en Genre de la CAFSP et du PAMAS