Sinds mijn aankomst in de Nationale Ecologische Boerenvereniging van Perú (ANPE PERÚ) is het mijn hoofdtaak om samen met de collega’s te bouwen aan een participatief Monitoring- en Evaluatiesysteem voor de organisatie. Het is de bedoeling dat de lokale, provinciale, regionale en nationale boerenleiders op het einde van de rit over de nodige instrumenten en capaciteiten beschikken om: 1) gegevens te verzamelen over de vooruitgang in de behaalde resultaten zoals die zijn beoogd in het strategisch werkplan van de organisatie; 2) op een participatieve manier de successen en problemen te analyseren; 3) op basis van die “foto van de organisatie” hun eigen provinciale/regionale actieplannen uit te werken; en 4) om opvolging te geven aan deze jaar-actieplannen met nadruk op het collectief analyseren en bijleren, met oog op de continue verbetering van het ecologisch model waar ANPE PERÚ voor staat en de impact in de levens van haar leden.
Dat is een hele boterham, en daarom zijn we begonnen met een piloot-fase in twee van de provinciale basisorganisaties in Ancash, die ondertussen succesvol is afgerond, alhoewel het nu nog de uitdaging blijft om samen met de boerenleiders te zorgen dat hun plan ook gerealiseerd en opgevolgd wordt.
Het hele proces wordt georganiseerd rond de 5 thema’s van het strategische werkplan 2009-2013 van ANPE PERÚ. Hier zie je de lokale en proviniale boerenleiders die het strategisch werkplan bestuderen dat in de eerste workshop in Oktober 2010 werd gepresenteerd door de nationale president van ANPE PERÚ. Verder stelden we de doelstellingen en werkwijze voor de komende maanden voor en brachten we met de inputs van de aanwezigen aanzienlijke verbeteringen aan in de fiches die we zouden gebruiken voor het ophalen van de nodige data.
De dag erop trokken we “el campo” in (het veld) om met enkele vrouwen van een kleine groep ecologische boerinnen de verstaanbaarheid en betrouwbaarheid van de fiches na te gaan die we zouden gebruiken voor het verzamelen van de nodige data om de vooruitgang te kennen van de socios productores (boeren, leden van ANPE PERÚ) in hun overgangsproces naar de ecologische landbouw. In deze stap slaagden we erin om de gebruikte tools weer aanzienlijk te verbeteren met de hulp van de uiteindelijke eindgebruikers.
Pictionary. We beginnen elke workshop of vergadering met een dynamische oefening om de 5 strategische speerpunten van de organisatie – en dus ook van het M&E-systeem – op te frissen: 1) landbouwproductie en voedselsoevereiniteit; 2) organisatieversterking; 3) markttoegang en participatieve garantiesystemen; 4) communicatie en politiek lobbywerk; 5) gendergelijkheid en jongeren.
Colega Severo Ignacio Cárdenas legt uit hoe de leiders van de lokale boerenleiders de fiche over hun ecologische boerenorganisaties moeten invullen. Nadat ze in deze workshop getraind waren in het invullen van de 2 centrale fiches – op het niveau van hun organisatie en op het niveau van de “productie-eenheid” van elk boerengezin dat lid is – trokken de lokale boerenleiders zelf het terrein in om de nodige gegevens te verzamelen met hun socios.
Naast het verzamelen, analyseren en gebruiken van data vinden we het ook heel belangrijk om dit quantitatief dataproces te verrijken met periodische qualitatieve en participatieve analyses met de socios rond één specifiek thema. Hier een grotere workshop (November 2010, binnen het project van ADG) rond de ervaringen en duurzaamheid van de associatieve commercialisatiekanalen die ANPE PERÚ en ADG organiseren in de regio: de verschillende ecologische marktplaatsen voor de directe verkoop van boer aan consument en de testfase van de bio-manden.
Op basis van de informatie die de boerenleiders zelf verzamelden met hun 317 socios van de 27 betrokken basisorganisaties, analyseerden we (eind Januari 2011) de huidige staat of “foto” van de organisaties op provinciaal niveau. Het uitgangspunt was de vraag “Waar zijn we?” of “Hoe gaat het met onze organisatie?”. Deze analyse werd door de boerenleiders zelf gevoerd, de oorzaken blootgelegd en vervolgens aan een grotere groep van lokale leiders gepresenteerd.
Op basis van deze auto-diagnose formuleerden we een antwoord op de vragen “Waar willen we naartoe?” en “Hoe?”. Dit resulteerde, voor zowel de provinciale ecologische boerenvereniging van Aíja (APEA, links) als die van Carhuaz (ASPE Carhuaz, rechts) in een actieplan voor 2011 dat concrete doelstellingen (indicatoren) en activiteiten voorschrijft om deze doelen te behalen. Op dit moment begrepen de betrokken echt waarom dit M&E-systeem zo belangrijk is, voor hen als dirigenten en voor het versterken van hun organisaties. Eén van de lokale boerenleidsters vertelt me dat “het veel werk is, maar heel belangrijk want normaal doen we dat zo maar snel snel”.
Ten slotte, gingen we eind Februari nog een keer het terrein in, al in de evaluatiefase van dit eerste institutionele M&E-experiment binnen ANPE PERÚ. Gewapend met de ingevulde fiches gingen we de betrouwbaarheid van de bekomen data na en identificeerden we samen met de betrokkenen weer een hele reeks mogelijkheden om de gebruikte dataverzamelinstrumenten te verbeteren. De dag erop verzamelden we een laatste keer de lokale en provinciale boerenleiders van Carhuaz en Aíja om samen het hele proces te evalueren en suggesties te formuleren voor het verderzetten ervan in Ancash en het verspreiden van dit systeem in andere regio’s waar ANPE PERÚ actief is.
Halfweg April was het tijd om de behaalde resultaten en deze M&E-ervaring voor te stellen aan de nationale raad van bestuur, het technische team, de raadgevers en de directie van ANPE PERÚ. Hier zie je hoe Ugo Quito, door middel van de “Rivier van het leven”-methode, de ervaring van hen als boerenleiders doorheen dit M&E-proces presenteert in deze nationale workshop.
De voornaamste conclusies uit deze pilootfase van het M&E-systeem in Ancash zijn de volgende: het is een belangrijk resultaat dat de boerenleiders zelf de gegevens van 317 socios hebben verzameld en op basis van deze “foto” van de huidige staat van hun organisaties hun eigen actieplannen hebben opgesteld, op een systematische en participatieve manier. Daarenboven moeten we erkennen dat M&E een thema is dat vrij vreemd is aan de realiteit en interesses van landbouwers in de eerste plaats. Het is een leerproces voor de boeren, hun leiders en de technici van ANPE PERÚ. Maar, eenmaal ze inzagen hoe en waarom juist heel dit werk te doen, begrepen ze dat dit een sleutelinstrument is om er voor te zorgen dat ze hun verantwoordelijkheid kunnen opnemen als leiders van hun organisaties. Zoals Marisol Medrano Peña zei, huidige presidente van ANPE PERÚ: “Dit M&E-werk is niet van de projecten, noch van degene die het aanleren. We moeten de socios er bewust van maken dat het van hen zelf is”.
(links) "Moeten we niet even kijken welke mogelijkheden we hebben?" (rechts) "Waarom? Alles gaat toch goed!" (bron: FIDA)
Om de betrouwbaarheid van de gegevens te verbeteren en om het empowerment en de institutionalisering van het M&E-proces te bevorderen, voorzien we de uitwerking van twee trainingsmodules zodat de regionale boerenleiders zelf de provinciale en lokale leiders en leidsters trainen in het M&E-proces en het invullen van de fiches. Luís Caballero, president van ASPE Carhuaz, beschrijft de gepaste conclusie: “Ik begrijp het M&E-systeem niet als een competitie, maar als een instrument om de vooruitgang, de problemen, geleerde lessen en resultaten van onze organisaties te analyseren”.
Verder is het voor de maanden die mij hier nog resten de bedoeling om de lessen van deze eerste organisationele M&E-ervaring toe te passen en het proces te herhalen in Cusco en Cajamarca. Tegelijkertijd, proberen we natuurlijk te zorgen met mijn collega’s voor een voldoende kennis-transfer zodat er binnen ANPE PERÚ de nodige capaciteiten aanwezig zijn om dit proces verder te zetten en te implementeren in de andere 19 regionale basisorganisaties.
Meer info: hannes.vanden@anpeperu.org of agroecologico2003@yahoo.com (Moisés Quispe, Algemeen Directeur)
