Wat doet zo’n SPOC? Communiceren. Om te zorgen dat mensen in dit land weten dat Belgie een partner is van dit land en liefst ook dat het een beetje duidelijk is wat we doen. Taken van een Spoc zijn bijvoorbeeld een nieuwsbrief ineen steken, journalisten ‘managen’ (hen optrommelen, hun artikels schrijven en vriendelijk vragen deze te publiceren, soms panikeren wanneer ze een diplomatieke hetse ontketenen – voer voor de volgende blog post), project staff uit vragen over nieuwe gebeurtenissen in hun projecten, presentaties voorbereiden, foto’s maken en interviews doen tijdens terreinbezoeken, persberichten schrijven,… Kortom, alles waardoor er gecommuniceerd wordt.

Ook verzoeken vanuit Comex Brussel horen bij het SPOC takenpakket. Het lijkt soms simpel. Zoals enkele dagen geleden, “schrijf een introductie voor je land voor op de website in 300 woorden”. Hop, een artikeltje ‘BTC in Tanzania’ in elkaar steken, door de Technical Advisers hier laten lezen, iedereen zet nog wat puntjes op de eigen gebieds-i en snel naar Brussel mailen.. De volgende dag krijg ik het terug: “nee, veel te technisch, opnieuw graag”. En volledig terecht, niemand zou mijn artikel vrijwillig gelezen hebben tot het einde, ook al was het maar 300 woorden lang.

Oefening baart kunst. Ik heb tijdens de voorbije twee jaar dan ook heel veel geleerd. Photoshop en Indesign trukjes, schrijven-voor-dummies, het lexicon van de Ontwikkelingssamenwerking, maar ook een hoop inhoudelijke dingen over de verschillende projecten, omdat ik zo heerlijk langs de zijlijn mag staan kijken naar alles wat er zich afspeelt bij BTC Tanzania en omdat de Technical Advisers mij bij veel dingen betrekken en constant leesvoer bezorgen. Ook geleerd dankzij twee jaar SPOC-dom: lobbyen, mensen overtuigen, doorzetten, (letterlijk) in het stof bijten, mond opentrekken waar het moet, schaamteloos in het Swahili een heel dorp toespreken.. Kan niet allemaal letterlijk op je cv maar is wel iets waard in het leven

Het is een enorm vruchtbare streek, waar allerlei economische activiteiten plaatsvinden (klein- en grootschalige rijstteelt, teak plantages, veeteelt, visvangst) en waar dus veel verschillende soorten mensen samenleven: een paar internationale bedrijven, geimmigreerde Masaai en Sukuma met hun kuddes, vissers uit de streek van het Tanganyika meer, landbouwers van overal, en natuurlijk de mensen die al generaties lang de regio bevolken.

kleinschalige rijstteelt in de vallei

Doel van het project is om in de Kilombero Vallei een management plan te ontwerpen en te implementeren, zodat conflicten om land verminderen en mensen hun inkomen kunnen verbeteren zonder dat de biodiversiteit wordt aangetast. Landconflicten zijn er in overmaat. Het gaat vooral om grensconflicten tussen verschillende dorpen, en conflicten tussen veehouders en landbouwers. Sinds de Sukuma in de regio zijn gekomen (in 2000-2001) staat niet alleen het milieu onder grote druk maar zijn ook de spanningen ten top gestegen tussen hen en de landbouwers. Die spanningen gaan op bepaalde plaatsen gepaard met geweld.

Mofu is een van de hotspots. Dit dorp ligt aan het Kibasira moeras, oorspronkelijk een uitgestrekt watergebied omringd met rijstvelden. Sinds een jaar of 4 is een enorme landdegradatie aan de gang, veroorzaakt door overbegrazing. Hierbij komt het stijgende geweld tussen landbouwers en Sukuma veehouders waarbij al twee doden zijn gevallen.

Kaalgevreten door de koeien

Vee in het Kibasira moeras

Een landbouwer vertelt: “Ik loop sinds enkele maanden altijd met een speer rond omdat dit de enige oplossing is. De Sukuma laten hun kuddes gewoon in onze velden grazen. Als wij durven klagen worden ze agressief en gebruiken ze geweld. Zij hebben altijd stokken en speren bij hen. Het is totaal zinloos om de dorpsleiders of het district om bijstand te vragen, zij negeren ons. Vorig jaar vielen er twee doden, en een van onze buren werd met een speer in zijn ogen gestoken. We zijn het beu om machteloos te staan, dus nu verdedigen we ons gewoon.”

Het Kilombero project heeft in de dorpen met de verschillende groepen afspraken gemaakt over het grondgebruik, die nu worden goedgekeurd op ministerieel niveau. Dorpswetten zijn in de maak, waarna alle overtredingen strafbaar worden. Goed opgeleide Village Game Scouts en Natural Resources Committees moeten zorgen voor het naleven van de wetten. Het is tegelijkertijd de bedoeling om mensen aan te zetten alternatieve activiteiten op te zetten die minder druk op het milieu veroorzaken, zoals bijenteelt en het kweken van vis. Als het land en de natuurlijke rijkdommen op een rationale manier gebruikt worden, is er genoeg plaats voor iedereen, en kunnen de komende generaties ook profiteren van de rijkdom en de schoonheid van de Kilombero Vallei.

De Kilombero Rivier

Een greep uit het aanbod van dingen die je af en toe gek maken:

-met de fiets zo ongeveer omver gereden worden door trucks, of blind verderfietsen door het rondvliegend stof

-de huiselijke constanten: kakkerlakken, beschimmelde kleren, vaak geen stromend water of electriciteit

-teveel betalen voor zo ongeveer alles omdat je blank bent en je bargaining skills niet overtuigend zijn

-overal zichtbare menselijke ellende, en zelf onvermijdelijk deel uitmaken van de elite

Maar tegelijkertijd:
 -niet betalen op de bus omdat je blank bent, of zelfs: van iemand die net heel de dag gewerkt heeft voor 3000 shilling, op straat 500 shilling toegestopt krijgen voor een cola

-de moed en zelfs humor waarmee mensen omgaan met hun ellende, met ziekte, de dood van naasten.

-fietsen langs Ocean Bay met de zon op het gezicht en de zeewind in het haar

-mijn buurmeisjes van twee die elke dag opnieuw enthousiast ‘Eva Eva Eva’ beginnen te krijsen en zwaaien wanneer ik voorbij fiets (dit nadat ik heb vroeg om aub te stoppen met ‘Blanke, blanke’ te roepen, en zei dat ik ook een naam had)

-humor in ongeveer alle dagdagelijkse situaties: op de bus, op de markt, bij de naaister, bij de krantenman

-een onbekende taxichauffeur die tijdens de rit wijze raad geeft over amoureuze perikelen

-op zwoele avonden pinten drinken onder de sterrenhemel

Ik zou het niet willen missen.

Rakesh Rajani, East Africa Citizen Agency & Public Accountability Initiative, 6 June 2008

The interest in aid effectiveness is timely. We know from our own personal experiences, from the facts of chronic impoverishment, millions still not reading, women still dying from childbirth, and increasing inequalities that the aid business is not working. Responsibility applies to all of us – governments, donors and civil society alike – and often I sense that we CSOs are the least effective of them all. So I celebrate attention to aid effectiveness, because implicit in it is recognition that things are not well, and that we must get them right.  

But with all the attention the Paris Declaration has received, it is easy to lose sight of a simple point – that the purpose of aid effectiveness is not aid effectiveness, but households escaping impoverishment, and people realizing concrete changes in their lives. Paris is only the plumbing; the purpose is water and to have thirsts quenched. The problem with donors and governments is that they seem to have lost sight of the purpose of aid – so that countless months are spent drawing up assistance strategies and performance matrices which measure the extent to which aid is harmonized or the percentage which is provided in budget support, as if these in themselves were the goals of development.

A useful way to approach the Paris Declaration may be to put it aside for a moment, start with the core purposes of development, and then work backwards to what kind of plumbing we need. For many of us this would be ordinary people having the ways and means, the options, to live a good life, to get the basic services they need, to secure livelihoods, to have voice and to have their rights respected. To make things happen, rather than just have things happen to them. In short, ‘citizen agency’.

Citizen agency is not only the purpose – or the ends – of development and democracy, it is also its most effective means. People who are in good health and well educated, confident and secure, able to access opportunities within a level playing field, enjoy access information and express themselves – are the people who can makes things happen, fight injustice and unfairness, thrive. Historically we find that all the important changes – women’s equality, stopping slavery, ending apartheid, respect for gays and lesbians, concern for the environment – have been driven not by declarations in Paris or New York or Accra, or government schemes or NGO projects, but by socio-political movements of capable, committed and courageous people. The focus of our efforts, and for the Paris review for that matter, should be how do we enable capable, committed and courageous people to do their thing, to unleash their potential.

When I think in these terms an immediate observation is how the business of development is so out-of-touch from the reality of people’s lives – it is as if there are two separate worlds – lived reality on this side, and the aid industry on that side. The connection between the two is hardly organic. In Tanzania, when I have asked ordinary people to define development, often I am told that ‘it is to be sensitized and get an allowance’. I cannot imagine a more effective way to erase citizen agency. Demands for an allowance makes sense where people see no intrinsic value in development – you see it is a game that brings money, and you see that people running the game are making money from it, so you try to get your piece of it too. We offer sitting allowances as a bribe for people to show-up to our events, because otherwise they wouldn’t, and we wouldn’t be able to fill our boxes to show success. I am increasingly convinced that development, whether done by governments, donors or NGOs, however well-meaning, is too often all too corrupting.

My pessimism about the aid industry is surpassed by my enthusiasm for what happens on the ‘lived realities’ side of the column. When people are not ‘doing development’ sitting in workshops being sensitized and drawing up recommendations that go nowhere, there is suffering but there is also wonderful stuff happening. Recently in Uganda I learned of powerful debates on FM radio stations – where people discuss what matters to them, use meager resources to send in an SMS, rally against the corrupt politicians and say what should be done. This has enabled people’s voice to be heard and fostered public debate in a manner that is historically unprecedented. Or in Tanzania we see an equally unprecedented public stir about the use of natural resources, that is driven by and that drives the media and Parliament to uncover more of the truth. The events have led to the Governor of Central Bank being fired, the Prime Minister resigning, the cabinet dissolved and in the reshuffle seven big ministers losing their posts. Mining contracts with most powerful companies are being reviewed. Stolen billions from the Central Bank are being recovered. A powerful ex-minister is under investigation for corruption. Donors have been forced to amend how they play their game. And most importantly, among the people, there is a clamoring for transparency and accountability, and an understanding that government must work for them, which can no longer be suppressed. These powerful currents have little to do with the aid business; they have been driven by other forces. We need to connect with those forces.

So what does all this mean for the Paris Declaration? First, we need to recognize the high level of our irrelevance, of development as we know it and do it. Second, we need to understand that the aid architecture and our work will become relevant to the extent to which it can enable citizens to connect with the public domain, to find ways to make government and public sphere their own, to have aspirations and pursue their dreams, practically.

How? Here are three suggestions:

• Practical information for everyone: Information is indeed power – not the abstract supply-driven kind, but information that is concrete, practical, user-friendly. By definition this has to be demand driven and responsive. This is not national enrolment rates, but about who is going to my school and who isn’t, and how that compares with the neighboring schools and schools in the capital city. It is not pre-packaged notes on local government policy, but practical stuff on how my council can be a vehicle to improve my community and how I can get rid of a corrupt leader. It is about ordinary people having the ability to search whatever they want and getting the information in a quick, reliable and affordable manner. Imagine Googling using SMS from your cell phone.
• Quality and independent media: Mass media done well – newspapers, TV and in particular radio – can get information to people, create space for citizen views to be heard and debated, and hold governments publicly to account. Despites many constraints, media is doing an amazing job in many countries. Amartya Sen has famously declared that no country with a free press has had a famine. So what’s really important is to keep media free and independent (from undue state or commercial interests), to help it have real quality and reach, and to have it reflect diverse voices. Investing in a pluriform and free media is probably the single most important thing one can do to facilitate change.
• Citizens monitoring government: Governments are meant to do things for and on behalf of the people, but most people have little means to know or track what the government is actually doing. Access to information and independent media will help; but in addition we need to develop a fabric and tools for citizen monitoring of public bodies and public resources. In recent years, through the International Budget Project (IBP) and others, we have seen some terrific work on analyzing budgets and tracking revenues and expenditures – so that people know how public monies are allocated, distributed in practice, and used. This work needs to be expanded and extended to see whether people get services, who benefits and who is excluded, and how it changes lives. This is not a technocratic exercise, but one where people really can know what they are interested in, discuss among themselves, and find practical recourse to addressing concerns. A basic indicator of human progress has to be the extent to which people can monitor what their governments are doing, follow-up, and have the power to do something about it.

This conception defines development in the contestation and cooperation between citizens and public institutions. Information is the lubricant that helps fuel and massage this political dynamic, and one that, because it puts matters in the public domain, exposes matters and allows citizens to exercise influence over the state. When private, individuals are only as powerful as their wealth or personal connection, but when public the equation can dramatically change. The true work of civil society is not technical or capacity building (that awful phrase) or handouts or lobbying or advocacy, but to lubricate the ways and means in which citizens can exercise power.

The problem with the Paris Declaration offers a managerial set of technocratic solutions when the core reason development isn’t effective is not poor management or lack of harmonization or high transaction costs or lack of mutual accountability, but because the political dynamic between states and the citizenry is warped, and public institutions are either captured or dysfunctional or too weak to be a corrective. As a set of management tools, I have little problem with Paris. But what it seeks to take on and solve has its roots in something far more fundamental and ambitious.

For CSOs it would be a mistake to just complain about the Paris Declaration as ignoring civil society or taking away money from it or giving too much or too little control to donors, or worse moan that we were not involved in the process. These constraints aside, several aspects of Paris make sense to me in the plumbing of supporting governments. Moreover, it has been argued (and the donors in Tanzania have agreed) to apply the Paris principles for support to strategic CSOs – it certainly makes the job of an NGO head easier to have only one proposal, one budget, one set of reports and one set of processes, all designed by itself, to use with its donors. But the core point is that all this getting the plumbing right does not solve the challenge of whether any of us are doing the right thing.

The Paris review offers us at least two opportunities: One of them is to situate the Paris plumbing in terms of its larger context of accountability to citizens. The other is to take a hard look in the mirror. Many of us would be far more relevant and effective if we got our houses in order than rally against the powers that be that can brush us aside anyway. If we had the ability to inform and be informed by citizens, at scale, and transform ourselves into resources for individual and collective citizen action, those capable, committed and courageous people – the organic stuff not more workshops and allowances – then the powers would have to pay attention to citizens. This is the stuff of enabling citizens to claim and reclaim their democratic mandate and constitute the powers that be in themselves. In the elegant slogan of the Kenyan-American US Democratic Party presidential candidate, we will know we have arrived when the citizens know and feel that “we are the ones we have been waiting for”.

Busreis naar Arusha, in het noorden van Tanzania, overnachten, en de volgende namiddag richting ‘Umasaini’, het land van de Masai, in de meest onherbergzame gebieden rond Arusha waar de Masai wonen in kleine dorpen of nederzettingen (boma genaamd, van een familie met een huis of 3-4) en vooral van veeteelt leven. We stoppen onderweg op de veemarkt, waar we na enige discussie of we nu best samen een koe kopen of meerdere geiten (wat geeft de beste indruk?), beslissen 5 geiten cadeau te doen. Het is eens iets anders dan een servies of een huishoudapparaat.
Tegen de avond komen we aan in het dorp van de bruidegom (wij alleen, de geiten komen later, zoals jullie zullen zien). De bruid is er nog niet “die wordt de volgende ochtend gebracht” zo schijnt. We zetten onze tenten op en na een bord gekookte bonen en mais met suiker kruipen we de tent in. De hele nacht stort de regen zich op onze tentjes en alles wordt doorweekt,en een kil vochtig gevoel kruipt in onze botten brrrr.

De volgende ochtend klaart de lucht langzaam op en kunnen we na enkele uren onze verkleumde lichamen toch wat verwarmen. Beetje bij beetje stromen de gasten toe. De mensen komen niet zomaar toe, neenee, het is een heel gedoe. Alles gebeurt in groepjes, en per sexe. Een groepje vrouwen komt aangewandeld met wat geiten, liederen zingend. De vrouwen van het dorp lopen hen tegemoet op de weg die zich naar beneden slingert, ook liederen zingend. Ze naderen mekaar langzaam, alwaar het vee overhandigd wordt.  Dan gaat men samen naar de boma, vrolijk verder zingend. De mannen staan bij dit alles aan de kant, het hele gebeuren vanop afstand te overschouwen.

Ondertussen werd de bruid gebracht. Die stopt op ongeveer honderd meter van de boma. Ze stapt enkel verder als de bruidegom haar van ver toeroept wat hij allemaal zal geven. “Een koe!” dan zet ze een stap voorwaarts. “Een geit!” ze zet nog een stap. “Twee kippen!” enzovoort enzovoort. Tot ze aan de omheining van het dorp is gekomen, waar ze nu officieel is ‘binnengehaald’. Eenmaal in de boma wordt ze in een van de huisjes gezet, waar enkel vrouwen binnen mogen om hallo te zeggen. Met de bruidegom mag ze voorlopig niet spreken.

Nu was het onze beurt om de geitenschenking te doen. Niet gewoon afgeven (voor zover je een geit kan ‘afgeven’), neenee, het hele gedoe met stappen en zingen en de geiten naar de boma leiden etc. Moest worden uitgevoerd Iemand had onze geiten van aan de markt tot dichtbij de boma geleid (gewoon zo, zonder touw of eender wat), nu was het onze taak ze het laatste stukje nog richting boma te brengen, met heldere stem en opgeheven hoofd liederen zingend. Great. Wij, de vrouwelijke italo-belgische delegatie, overleggen een kwartier welk lied we in godsnaam allemaal kennen, en besluiten dan een Zuid-Italiaans folkloristisch lied te zingen, want ja dat is toch ook authentiek he..

De geiten liepen natuurlijk niet in de pas, en al na 15 seconden waren ze ergens helemaal beneden, afgedreven van onze delegatie. Ik liep er op een drafje achter, tot grote hilariteit van de andere meiden..maar zonder resultaat. Een Masai moest ze uiteindelijk gaan opvissen. Ook onze ‘zangstemmen’ waren niet bestemd tegen de slappe lach, in de plaats van te zingen moesten we al onze energie richten op het niet in de broek doen van het lachen. Dit alles terwijl het hele dorp naar ons keek. De Masai vrouwen die ons tegemoet kwamen gaven geen kik. Ze zongen prachtig, gelukkig want zo waren we helemaal overstemd en verwelkomden ons ondanks alles in de boma.

Na dit alles begon het echte spektakel, Masai mannen die met z’n allen in een grote cirkel staan, zingen en een voor een in de cirkel komen met su-per-hoge sprongen. De vrouwen staan aan de zijkant van de cirkel, zingen ook liederen maar ipv te springen bewegen ze hun hoofden en nekken zodat ze zilveren plaatjes bevestigd aan oorbellen en kettingen tegen elkaar klateren en mee muziek maken. Dit alles tot diep in de nacht.

Ik hoorde het nieuws vrijdagavond, en haastte me dus zaterdagmorgen naar Muhimbili. Na wat dwalen door het ziekenhuis, vond ik de afdeling waar hij lag: de ‘common ward for men’. ‘Common‘, want het ziekenhuis werkt met klassen. Wie kan betalen, krijgt een vrij okee ruimte, krijgt medicatie en eventueel ook eten. Wie niet kan betalen, zoals Ahmadi, ligt op een zaal met 40 andere zieken, krijgt eten noch medicatie. Geen pijnstillers, niks.

De meeste mensen die hier op de ‘Common ward’ terecht komen, komen als het ware om te sterven. Tegen de tijd dat ze hier geraken, uit de dorpen, uit de omliggende streken, en tegen de tijd dat ze het geld vergaard hebben voor een plaatsje, is hun ziekte -wat deze ook mag zijn- meestal al zo ver gevorderd dat er niks meer aan te doen is.

Ik kwam de ward binnen en zag Ahmadi zitten op een matrasje op de grond. Op dat matrasje lag nog een bejaarde man, helemaal uitgemergeld en gehuld in niets anders dan een smerig laken. De geur daarbinnen kan ik niet anders bestempelen, dan de ‘geur van de dood’. De mannen in de andere bedden lagen roerloos, hier en daar weerklonk gekreun. Een ventilator aan het plafond draaide piepend rond, zonder ook maar enige koelte te brengen. Een verpleegster kwam voorbij met een tiener die er verschrikkelijk uitzag, zijn geamputeerde voet in een verband gewikkeld waar het bloed doorkwam. Zijn blik was op mij gericht, maar hij leek me niet te zien.

Met Ahmadi gaat het ondertussen goed, de X-rays genomen en er was niks gebroken. Hij mocht zaterdag gelukkig al naar huis, voor hij iets ernstig opliep ín het ziekenhuis.

Hier krijgen kinderen vaak een veelbetekenende naam en de betekenis kan van overal komen:

De blijdschap over de nieuwe aanwinst vertaalt zich vaak in de gegeven naam: ‘Geschenk, Zawadi’, ‘Liefde, Upendo’, ‘Heelal, Ulimwengo’ of ‘Gods zegen, Riziki’.

Ofwel kijkt men naar de omstandigheden tijdens de geboorte: vrij bekend is het fenomeen “de weekdag”. Zo’n kind heet dan ‘Dinsdag, Jumanne’, ‘Vrijdag, Ijumaa,’ of ‘Zondag, Jumapili‘ of een andere dag natuurlijk. Ook leuk wanneer men kijkt naar hoeveel kinderen er al zijn, en het nieuwe kind dan gewoon ‘Drie, Tatu’ ofzo noemt.

Even vaak echter wordt zo’n kind in een arme familie geboren, of op een moment van financiële of andere moeilijkheden, en krijgt dan als naam ‘Probleem, Matata’ of ‘Wij hebben niks, Hatuna’ (i.e. geen geld) of ‘Ellende, Shida’. “Problééém! Komen eten!” wordt dan geroepen, waarop het onschuldige wezentje huiswaarts spurt.

Geweldig toch?

Niet het feit dat deze louche deal plaatsvond is historisch, daarvan zijn tientallen, zelfs honderden andere voorbeelden te noemen. Wel dat in een land als Tanzania een onafhankelijke commissie de feiten blootlegt, en en pleine public, voor een vol parlement, de Eerste Minister noemt als schuldige en deze dwingt tot aftreden.

President Kikwete is op dit moment druk bezig de regering te herschikken, en te bedenken wie hij best nog opzij kan zetten voordat de volgende reeks schandalen uitbreekt. Er zijn immers nog twee parlementaire commissies onderweg, een die het reilen en zeilen van de Nationale Bank onderzoekt, en een op het ministerie van Energie en Mineralen.

Kortom, in een continent waar politiek vaak een van de enige wegen naar rijkdom is, is ‘democratie’, dat vage en vrij in-te-vullen concept, geen sinecure. Wanneer wandaden openbaar worden gemaakt en zakkenvullers plaats moeten ruimen, klinken dan ook overal hoopvolle stemmen. Het hele land is in de ban van de gebeurtenissen, iedereen is aan zijn radio gekluisterd en kranten staan bol van de opiniestukken die een betere toekomst voorspellen.

Ik kijk al uit naar de volgende aflevering.

De heenreis vlot en gezellig. De terugweg was een iets zwaardere klus. De daladala die ik moest nemen stopte aan ‘Posta’, zoals de naam laat uitschijnen: ‘Het Postkantoor’. Deze busstop is een strook van ongeveer honderd meter lang, waar een twintigtal verschillende daladala’s stopt en waar op spitsuren een man of honderd op straat staat te wachten. De exacte stopplaats van de busjes (en dus ook van het mijne) is volledig onvoorspelbaar.

Scene: wanneer het bewuste vehicle nadert, zet de menigte zich in beweging richting bus, die soms al 50 meter eerder is gestopt en staat te wachten, of kei hard nog 50 meter verder rijdt; hierdoor laat men zich uiteraard niet afschepen, maar men spurt erop los tot aan de busdeur en begint te knokken en te duwen om eerst door het deurgat te raken, uiteraard niet wachtend tot andere argeloze passagiers zijn uitgestapt. Mijn medepassagiers lieten zich niet ontmoedigen door de kleine deuropening, en om toch zeker een plaatsje te bemachtigen begonnen velen binnen te kruipen langs het raam van de chauffeur, die geen bezwaar leek te hebben.

Ik, het gebrek aan assertiviteit in levende lijve, kon de hele rit recht staan met mijn kop tegen het plafond geplakt.

]]> http://blogcooperation.be/2008/01/29/arrival-mijn-eerste-pasjes-2/feed/ 1