La rédaction de l’édition du mois de janvier m’a permis de quitter mon confortable bureau pour aller sur ce fameux “terrain” dont on parle tant, à la rencontre des acteurs concernés par le projet. Et ce, du collecteur de crevettes jusqu’à l’exportateur en charge de leur commercialisation.

Au vu des inquiétudes qui entourent l’après-projet ADEFIH, notamment en termes d’appropriation et de fonctionnement durable des infrastructures, le choix d’une communication la plus transparente possible, donnant la parole aux différentes parties prenantes du projet, me semble avoir été  le bon.

Je vous laisse juger du résultat…

[*ADEFIH a bénéficié de la participation de plusieurs Assistants Juniors ...Vous pouvez en apprendre davantage sur ce projet  à travers les mots d'Olivier, Marie, Nicolas et Nicolas (l'autre)]

Graag! Interviews afnemen, foto’s nemen van projecten en hun evolutie, de feestelijke traditionele dans- en zangscènes filmen bij de lancering van een nieuw project… het geeft de mogelijk om eens even bevrijd te zijn van je bureaustoel en het terrein en de mensen achter de projecten te leren kennen.

En zo word je op een dag MIP-reporter.
De micro-projecten (MIPs!) van BTC geven de gelegenheid aan verenigingen om open te bloeien of verder te groeien via kleine investeringen. Ik kreeg meerdere malen de kans om deze projecten te bezoeken en de geëngageerde Malinezen achter die verenigingen te ontmoeten. En ik ontdekte dat mode en computers ook in het leven van de Malinezen een belangrijke rol spelen…

De fashionistas

‘Projet d’appui à l’autopromotion économique des femmes de l’association Eme Mombé Birabiramoyé’ is zo een micro-project in de hoofdstad Bamako, opgestart door een organisatie van vrouwen met een missie en zin voor mode, met de hulp van de Belgische ontwikkelingssamenwerking en goed begeleid door de BTC. Ze trachten via hun project de ontwikkeling van hun land een duwtje in de rug te geven en tegelijkertijd hun eigen levenskwaliteit te verbeteren met behulp van de traditionele Afrikaanse mode. Met jarenlange ervaring in het naaiwerk en het kleuren van stoffen op hun palmares en een reputatie ver buiten de grenzen van Mali, kiezen de dames er via dit project voor hun kennis door te geven en op die manier hun activiteiten en hun vereniging extra zuurstof te geven.

De traditionele ambachten spelen een belangrijke rol in Mali. De artisanale stempel is van belangrijke waarde voor de markt van lokale producten en de kledij van de lokale bevolking. De werkgelegenheid heeft er baat bij en de sector zorgt er voor dat steeds genoeg producten in de steden te verkrijgen zijn met de nodige kwaliteit aan een redelijke prijs. Het kleuren van stoffen die gebruikt worden om kledij te maken is een mooi voorbeeld van dit soort traditionele ambachten, maar lijkt niet altijd te kunnen voldoen aan de eisen van vandaag. In de moderne steden is er steeds meer vraag naar diversiteit en nieuwe stijlen. Een degelijke uitrusting en goede technieken missen vaak.

Daarom spitst dit project zich toe op het gebruik van vernieuwde materialen en stoffen en het aanbieden van een degelijke leerschool aan jongens en meisjes uit Mali en de buurlanden, vanuit een atelier in een moderne residentiële zone van de hoofdstad. Om nadien via nieuwe verkoopstechnieken het uitgebreid aanbod aan de man te brengen. De dames werken nu met groepen van zo een veertig leerlingen. Aminatou, de voorzitster van de vereniging, voegt er fier aan toe dat veel van hen na de intense opleiding terugkeren naar hun dorp met een diploma en de kunst van de ‘teinture’, waar ze onmiddellijk aan de slag kunnen met de opbouw van een carrière.

De Cyberschool

JADK is een vereniging van jongeren die zich inzet voor de jeugd van Kalaban-Coro, een landelijke gemeente aan de rand van de hoofdstad Bamako. Hier gaat alles wat met informatica te maken heeft gebukt onder de eeuwenoude landelijke economische activiteiten. En daar wil JADK wat aan veranderen. De vereniging tracht bij te dragen aan de jongeren hun zelfstandigheid, hun vorming, hun deelname aan de democratie, aan het bevorderen van hun creativiteit en initiatieven en hun onderlinge solidariteit.

Via het micro-project ‘Cyberschool’ wil de vereniging een groot aantal jongeren, scholieren en studenten, toegang geven tot informatica en internet. Midden in het centrum van Kalaban-Coro vind je nu een ontmoetingsplaats voor de jeugd met een vijftiental computers, heel wat accessoires en voortdurende begeleiding. In ruil voor een kleine bijdrage kan eender welke jongere leren hoe je een brief schrijft met Word, hoe je cijfertjes intikt via Excel, hoe je gebruik maakt van het net om informatie te zoeken of om je te ontspannen en met je vrienden te communiceren… En als kers op de taart creëert het project banen.

Zo vertellen Fagaye, Siti en Emmanuël wat ze zoal komen doen in de Cyberschool tijdens de vakantie: op Facebook zitten, chatten, mailtjes nakijken en muziek luisteren… maar ook opzoekingen doen op het internet voor hun huiswerk. En dankzij de goede begeleiding van onder meer Moussa, Seydou en Sinali leren ze typen en met cijfers werken op de computer. Of zoals Emmanuël, die later graag economie wil studeren, het zegt: “Alles wat ik hier zal leren zal zeker ooit van pas komen.”

Sinali is zelf student en komt weleens een centje bijverdienen in de Cyberschool. Hij geeft er informaticalessen. Hij vertelt dat ook de ietwat oudere jeugd hier graag weleens binnenspringt om wat te leren rond tekstverwerking op de computer en het opmaken van een CV.

Moussa, één van de mede-oprichters van de Cyberschool, vindt dat het MIP-project ook draait rond het verenigen van jongeren. En dit via de informatica, iets dat in deze buurt tot voor kort ver van de werkelijkheid stond.

]]> http://blogcooperation.be/2012/02/07/de-mip-reporter/feed/ 0 http://blogcooperation.be/2012/02/07/stof-koeien-en-kaarten/ http://blogcooperation.be/2012/02/07/stof-koeien-en-kaarten/#comments Tue, 07 Feb 2012 06:57:31 +0000 Koen Sneyers http://blogcooperation.be/?p=14279 Voor zij die het niet weten: Kasese ligt net op de evenaar en omringd door 3 Nationale Parken in Uganda, ideaal voor eenieder die zich iet of wat een natuurmens voelt.  Zo hebben we de Rwenzori Mountains (ofwel Mountains of the Moon) , gigantische pieken die tot 5100 m oprijzen en zeer bijzondere vegetatie herbergen.
Ten zuiden (dichtbij genoeg om van tijd een stukje door te gaan joggen) ligt Queen Elizabeth NP: een mix van savanne en tropisch woud en enkele meren. Het meest populaire park van het land en gewaardeerd omwille van de traditionele safari fauna van olifanten, nijlpaarden, buffels en leeuwen.

In het Noordoosten hebben we dan weer Kibale NP, een woud dat de hoogste diversiteit aan primaten ter wereld herbergt: Redtailed monkey, vervets, bavianen, .. en natuurlijk Chimpansees die van dichtbij bestudeerd kunnen worden.

Met zulk een aanbod aan natuurlijke attracties in de regio zou je er toch vanuit mogen gaan dat Kasese dan toch een toeristische hotspot zal zijn, waar safaribusjes hordes touristen aan en af voeren. Echter wie dit denkt komt bedrogen uit en zal slechts een enkele verloren bezoeker kortstondig in de lokale supermarkt aantreffen op zoek naar gekoelde coca cola om vervolgens snel zich in de veilige haven van zijn 4WD busje met chauffeur terug te trekken. Overnachten zal meerendeels gebeuren in de hotels en lodges in het park zelf of in het naburige Fort Portal. Waarom deze vreemde toestand nu? Misschien even enkele fotos van Kasese town posten:

U ziet het al: Kasese is niet meteen de meest gezellige stad om te vertoeven: in het regenseizoen de nodige modder en overstrominge, in het droog seizoen een stoffig stadje vol …. stof.

Buiten de beperkte aantrekkelijkheid van Kasese stad is er ook een serieus gebrek aan informatie omtrent de parken en secondaire attracties die te vinden zijn in de wijdere regio. Touristen zijn allen beperkt tot de betere Guidebooks (LonelyPlanet en Bradt guide) die uiteraard al eens achterhaalde info durven leveren.  Daar zagen we met ons programma dan net een leuke opportuniteit in om daar iets aan te doen.

Onder het motto “Information is everything”  hebben we getracht een toeristische kaart van de regio te ontwikkelen, met extra aandacht voor kleinschalige community based tourism organisations. Deze kleine spelers hebben het immers zeer moeilijk om hun activiteiten te promoten aan westerse touristen wegen weinig ervaring en kennis van marketingstrategieën.  Een grafische consultant werd ingehuurd om van onze eigen ruwe kaartjes een prachtig ogend kunstwerk te maken dat handmatig met verf en penseel ingekleurd werd. Met 1000 kopies op A2 hopen we alvast dat al wie zulke kaart in handen krijgt net iets meer tijd spenderen zal in deze regio, wat uiteraard alle spelers in de toeristische sector hier ten goede komt.

Een tweede activiteit ter promotie van onze regio as toerismebestemming is het oprichten van een Tourism Information Center. Meer info hierover zal te vinden zijn in het volgende blogartikel.

]]> http://blogcooperation.be/2012/02/07/stof-koeien-en-kaarten/feed/ 1 http://blogcooperation.be/2012/02/06/tadaaaaaam-nos-mutuelles-de-sante-flambant-neuves/ http://blogcooperation.be/2012/02/06/tadaaaaaam-nos-mutuelles-de-sante-flambant-neuves/#comments Mon, 06 Feb 2012 12:07:36 +0000 Pascale Vanderputten http://blogcooperation.be/?p=14335

]]> http://blogcooperation.be/2012/02/06/tadaaaaaam-nos-mutuelles-de-sante-flambant-neuves/feed/ 0 http://blogcooperation.be/2012/02/04/quatre-mois-deja/ http://blogcooperation.be/2012/02/04/quatre-mois-deja/#comments Sat, 04 Feb 2012 09:00:42 +0000 Florence Penson http://blogcooperation.be/?p=14296 Quatre mois aujourd’hui que je suis arrivée au Bénin… Difficile de résumer tout ça!

Commençons peut-être par mon installation à Djougou.  J’ai eu la chance de trouver ma maison directement… Enfin, quand je dis « j’ai », ce n’est pas tout à fait exact… Disons plutôt que les collègues avaient déjà fait un peu de repérage et qu’il a suffi de donner mon accord pour officialiser tout ça… Une chance ! Je pense que trouver une maison était dans les préoccupations de toutes les nouvelles assistantes junior (sauf bien sûr pour celles qui ont eu la chance de reprendre celle des anciens AJ). Finalement, c’est nous qui n’étions pas à la capitale qui avons trouvé le plus rapidement. Comme quoi, ça n’a pas que des désavantages d’habiter dans le grand nord !

Mise à part quelques petites frayeurs au début (un compteur d’électricité a pris feu dans ma cour en plein orage… l’horreur !), je me plais vraiment bien dans ma petite maison ! Un peu trop calme à mon goût cependant…  J’ai donc rapidement décidé de prendre un chiot pour mettre un peu de vie dans tout ça… Finalement, d’un chien je suis passée à deux, sans compter les deux poules et le coq ! Une vraie petite ménagerie! Autant vous dire qu’il faut s’organiser quand je pars en mission ! Mais c’est sûr, je ne m’embête pas !

Mais revenons à Djougou… « Ville fantôme » était peut-être une image un peu exagérée, mais il faut l’avouer, il n’y a vraiment rien à faire ici ! Même le Lonely Planet le dit « there is not much to keep you there! ». Mais qu’à cela ne tienne… Djougou a beau être calme, je m’y sens bien! C’est vrai qu’il est difficile d’y faire quelque chose une fois sorti du travail, qu’il n’y a pas de super discothèque où danser tout le weekend, de bar plein d’animation où se retrouver entre amis, de restaurant où il y a moyen de « bien » manger, de supermarché où trouver du Nutella ou du Côte d’Or… mais les gens y sont vraiment gentils ! Et finalement, n’est-ce pas ça le plus important ? Moi en tout cas, j’y trouve mon compte ! Et cela permet de rester émerveiller à chaque fois qu’on a l’occasion de descendre sur Cotonou… Il aurait fallu voir mes yeux s’écarquiller lorsque je suis arrivée pour la première fois à Erevan, le grand hypermarché de Cotonou (type Carrefour de chez nous). Je ne savais pas où regarder tellement il y avait du choix…

Un autre avantage du Nord, c’est le climat !  Enfin, peut-être que je dis ça parce que nous n’avons pas encore atteint les grosses chaleurs (on parle de 45°!). En tout cas, quel bonheur de quitter la forte humidité de Cotonou pour retrouver l’air sec de Djougou ! Vous l’aurez compris, vivre à Djougou, ce n’est finalement pas si terrible que ça !

Parlons un peu du travail maintenant… Parce que, si on est là en partie pour s’intégrer dans une autre culture, on est surtout là pour apporter notre contribution au projet !

Je vous l’avais dit, mon projet est complexe… Il a donc fallu quelque temps pour que j’y trouve ma place et que je comprenne exactement ce que l’on attendait de moi. Mais je pense maintenant avoir trouvé ma vitesse de croisière !

Comme le projet, j’ai moi aussi quatre résultats à atteindre :

1) Capitalisation des bonnes pratiques

Le Ministère de la Santé a octroyé aux zones couvertes par le projet le statut de « zones sanitaires pionnières ». Le PARZDS et ses partenaires ont donc une marge de manœuvre pour prendre des initiatives capables de développer des expériences novatrices dans une logique de recherche-action, de gestion axée sur les résultats et tout autre expérience pouvant être mise à échelle.

Mon travail consiste donc à répertorier et documenter toutes les initiatives prises afin de pouvoir présenter ces « bonnes pratiques » au niveau central et espérer ainsi renforcer les politiques nationales en matière de santé.

2) Accompagnement dans le renforcement de la participation communautaire

La participation communautaire, définie comme une stratégie d’implication de la population dans toutes les activités des formations sanitaires, se concrétise notamment par le biais des organes de cogestion des centres de santé. Actuellement, ces organes fonctionnement en deçà de leurs capacités. Notre objectif est donc de les former pour développer leur potentiel. Les organes de cogestion devront ensuite établir des plans d’action et suivre les recommandations faites lors des formations. Mon rôle sera principalement lié au « suivi-évaluation » : je devrai vérifier qu’ils suivent bien leur plan d’action et les recommandations grâce à des outils que j’aurai préalablement établis.

3) Formation d’agents des zones sanitaires  à la maitrise de quelques logiciels informatiques

En plus de former certains agents des zones sanitaires aux logiciels comme Word, Excel, PowerPoint, je viens en appui à toute l’équipe du projet en ce qui concerne l’informatique.

4) “SPOCITOS”

Last but not least…  Je suis responsable de la communication au sein du PARZDS. Vu l’étendue du projet, il y a du boulot. Je suis notamment chargée d’écrire les articles pour le Clin d’œil, petit journal électronique que toute la CTB Bénin ainsi que certains partenaires reçoivent chaque semaine. L’occasion pour nous de partager certaines infos sur les activités qui ont été réalisées dans la semaine ou les réunions importantes auxquelles nous avons participé.

Voilà, je pense que maintenant, le « décor » est planté…  Les prochains post devraient être plus spécifiques !

Op 22 januari 2012 was er in La Paz de herdenking van het 2-jarig bestaan van de Plurinationale staat van Bolivia. Op die feestdag worden de ministerwissels gehouden die Evo Morales nodig acht. Traditiegetrouw worden bijna jaarlijks verschillende ministers gewisseld, wat een typisch Latijns-Amerikaans fenomeen blijkt te zijn.
Ministers die  omwille van nieuwe wetsvoorstellen onrusten veroorzaken in het land worden vaak aan de kant geschoven. De ministers worden niet electoraal verkozen en zijn dus meestal ‘bekenden’ onder de politieke elite. Ze krijgen  hun functie vaak om (geo-)politiek-strategische redenen.

Dit jaar werden in Bolivia echter veel ministers veranderd. Namelijk de helft van de 17-koppige overheid. Evo Morales verving onder andere de ministers van energie, gezondheidszorg, mijnbouw, productie en leefmilieu; sectoren waarin er het voorbije jaar spanningen aanwezig waren onder de bevolking.

Er was onder andere de poging om de subsidies voor olie af te schaffen waardoor de olieprijzen enorm de hoogte in zouden gaan. Door de massale protesten kon deze wetswijziging echter niet doorgaan.  Bolivia heeft de 2^de grootste gasreserves in Zuid-Amerika, na Venezuela.

Wat de mijnsector betreft was er vorig jaar een enorme exportgroei waardoor de investeringen in de sector gestimuleerd moeten worden. Dit zou men willen doen aan de hand van buitenlandse investeringen en sinds de verschillende Nationaliseringen 6 jaar geleden is dit thema ‘not-done’.

Dat zo’n ministerwissels heel wat gevolgen heeft  voor de Boliviaanse bureaucratie is wellicht niet te verbazen. Een ministerwijziging betekent namelijk ook een wissel van verschillende opvolgers/spilfiguren/coördinatoren in de verschillende programma’s die de overheid beheert aangezien elke minister met zijn ‘vertrouwenspersonen’ werkt. Men kan zich inderdaad vragen stellen over de invloed dat dit alles heeft op de stabiliteit en efficiëntie van deze overheidsprogramma’s.

Le 4 octobre dernier, je me suis envolée pour le Bénin en compagnie de quatre autre assistantes junior. Ça parait déjà tellement loin tout ça…  La première semaine, nous avons eu droit à un briefing à Cotonou. Une manière de nous mettre un peu dans le « bain CTB ».   On rencontre pas mal de gens, pas facile de reconnaitre tout le monde dès les premiers jours, surtout pour moi qui ne suis déjà pas du tout physionomiste en Belgique ! Mais les collègues de la représentation ont l’habitude ! On essaie de glaner le plus d’information possible sur son projet, ses futurs collègues… « Djougou, c’est si paumé que ça ? » et le « PARZDS, c’est comment » ? Déjà, il faut dire que l’acronyme de mon projet est imprononçable… essayez un peu !

Une semaine après, donc, c’est le grand départ… 7h de route séparent Cotonou de ma ville, Djougou. L’impatience se fait sentir… on a hâte d’arriver, mais en même temps, c’est sûr qu’on a une petite boule dans le ventre ! Finalement, on est là… Djougou, here I am !  Ma première impression : « c’est une ville fantôme »… C’est vrai que comparée aux autres villes que j’avais pu faire en Afrique, Djougou parait étrangement calme… De larges routes, pas beaucoup de circulation (quel bonheur comparé à Cotonou !), une petite ville (ce qui m’arrange bien puisque je suis capable de me perdre à deux rues de ma propre maison !)… Une ville calme donc, mais un projet en ébullition !  Je suis en effet arrivée lors d’une très grande réunion de plusieurs jours de tout le secteur santé.

Avant toute chose, il faut que je vous explique que mon projet est assez complexe et qu’il est divisé en différents territoires et volets… Un peu de concentration, je vais essayer de faire simple !  D’abord commençons par vous expliquer  l’objectif du projet : le PARZDS (ou projet d’appui au renforcement des zones et départements sanitaires) a pour objectif d’améliorer l’état de santé de la population. Un but bien noble mais vous vous en doutez, la tâche est loin d’être simple ! Pour ça, on se concentre sur quatre résultats à atteindre :

1) L’offre de soins de santé de qualité a été renforcée

2) La gestion et la gouvernance des zones sanitaires (ZS) et des directions départementales de la santé (DDS) appuyées ont été renforcées

3) La contribution de la population à la structuration de la demande des soins de santé de qualité est mieux organisée

4) Les liens de collaboration sont renforcés entre tous les acteurs concernés par la santé dans les ZS et DDS sélectionnées

Je ne vais pas rentrer dans les détails aujourd’hui, vous aurez la chance d’en apprendre davantage dans les prochains post!

Le projet travaille sur deux sous-territoires : le Mono-Couffo (au Sud, et donc proche de Cotonou) où nous appuyons 3 zones sanitaires, et l’Atacora-Donga (au Nord et donc un peu plus paumé !) où nous en appuyons 2. Au sein de chaque sous-territoire, trois équipes différentes ont été mises en place : deux qui font partie du « volet offre » (une en appui aux zones sanitaires, l’autre à la direction départementale de la santé) et une qui représente le « volet demande » (s’attache plus aux demandes de la population). Comme vous pouvez le voir, mon projet est assez complexe !  Et moi là-dedans ?  Vous l’aurez déjà compris, je suis au Nord, donc dans l’Atacora-Donga et je travaille dans le « volet offre » et plus spécifiquement au niveau des zones sanitaires.

Bon maintenant que tout ça est éclairci (où alors je vous ai déjà perdus ?), je reviens à mon arrivée à Djougou… Je disais donc qu’une grande réunion se tramait (la SMCL pour ceux qui sont habitués à notre jargon)…  Autant vous dire que je n’ai pas pu suivre grand-chose, on parlait du projet à un niveau qui me dépassait de loin à ce moment-là (supervision des orientations générales de l’intervention et de l’avancement du projet vers l’atteinte des résultats attendus,…). Bref, j’étais un peu paumée ! Mais en même temps, ça m’a permis de rencontrer pas mal de monde du projet, dont ceux du Sud (Mono-Couffo) que nous n’avons pas l’occasion de voir très régulièrement. A nouveau donc beaucoup de visages à enregistrer, de prénoms à retenir,… Mais finalement, j’ai survécu à tout ça et me voilà là aujourd’hui, tout à fait installée et heureuse de me trouver où je suis!

Je vais vous laisser pour aujourd’hui… La prochaine fois, je vous raconterai quel est exactement mon travail ici et comment se passe ma vie au quotidien !

Kampala Integrated Environmental Planning and Management Project (KIEMP) is a 6-year project (2006-2012) co-funded by the governments of Belgium and Uganda and by Kampala Capital City Authority to the sum of € 6.6 million. The project aims at improving the quality of life of poor communities in informal settlements in Kampala by strengthening institutional capacity in environmental planning and management; by changing the behaviour of local communities towards local infrastructure; and improving environmental and housing conditions.

Project activities are geared towards achieving the above results and are being implemented in the three parishes of Bwaise III (Kawempe Division), Katwe I (Makindye Division) and Kisenyi II (Central Division). To improve environmental and housing conditions, the project invested in, among other things, access roads, drainage channels, sanitation and water supply.

Improving the quality of life of the urban poor

We often take people on field visits to our project parishes to show some of the achievements of KIEMP, whether they are visitors from the Belgian Embassy, from the BTC headquarters, researchers or other interested individuals. The project is coming to an end and many changes have taken place in the areas where we work. We can proudly say that the quality of life of the residents has improved significantly. Whenever we take visitors around, we tell them “This area used to look totally different a few years ago, you can’t imagine” or “Before we constructed this road, no cars could pass here”, but it is not always easy to imagine what the place used to look like. So we thought the best way of showing this change is by showing before and after pictures.

Before and after

Internal access roads have been upgraded to a high standard (asphalt concrete or double surface dressing) in Katwe I (0.83 km) and Kisenyi II (1.1 km) in order to improve all-weather vehicular access and traffic movement, in particular for service vehicles. In 2011, additional roads were upgraded in Katwe I (0.3 km) and Kisenyi II (0.85 km).

Katwe-Mutebi Road in Katwe I Parish, before and after

Bagambaki Road in Kisenyi II Parish, before and after construction of the road and the drain

Existing drainage channels have been cleaned and improved, and new drains constructed to extend the drainage system network in the three parishes (2.46 km in Katwe I, 1.3 km in Kisenyi II and 4.67 km in Bwaise III). In Bwaise III, in particular, the drainage interventions have significantly reduced floodwater retention times following heavy rains.

Before and after stone-pitching of the Market Drain in Katwe I Parish, in between the market and the football pitch

Nalubwama Drain in Bwaise III Parish, before and after

Also, a total of 35 public toilets have been built in the three parishes, often replacing inappropriate facilities that were posing a risk to public health.

The old toilet facility of Ms. Nanyanzi Norah in Bwaise III Parish, Bokasa Zone, was replaced by a KIEMP public toilet.

The water distribution networks in Bwaise III and Katwe I have been extended, and 32 prepaid public water stand posts have been installed. Additional prepaid public water stand posts are being installed to further improve access to safe water for communities in the two parishes.

There now is an alternative for the polluted water from protected springs, like this one in Katwe I. Communities can access safe, healthy and affordable water from a prepaid water meter like here in Bwaise III Parish.

Behavioural change

However, these infrastructure works, commonly referred to as hardware, go hand in hand with software components such as social mobilisation and behavioural change, aiming to improve knowledge, attitudes, practices and behaviours of urban poor communities, in particular with respect to local infrastructure. It enables and encourages communities to use, maintain and manage local infrastructure sustainably; and to “own” the facilities.

A good example of the need for behavioural change is the habit of people to dump garbage (including faecal waste) into the drains, which leads to blockages of the drains and thus to floods in the area. It is important to encourage communities to keep the drains clean and to actively participate in cleaning them.

Dit weekend werd ik uitgenodigd om op zondagochtend naar de mis te gaan. Op zich niet zo verwonderlijk, gezien het aantal trouwe misgangers hier in Nati. Het was geen gewone viering, maar eentje opgedragen aan een bepaalde groep patiënten die die zondag over de hele wereld even in het middelpunt van de belangstelling zouden worden gezet. Op zich ook niet zo verwonderlijk, denk bijvoorbeeld aan Wereldaidsdag op 1 december. Wat mij dan wél verwonderde, en wat die misviering een blogpost waard maakt? Op 29 januari bleek het Journée Mondiale de la Lèpre te zijn, en de misviering in Nati zou plaatshebben in het centrum voor leprapatiënten hier in de stad. Wereldlepradag?

Ik weet niet hoe het met jullie zit (na het lezen van deze blogpost), maar mijn kennis over lepra bleek zeer beperkt en vooral zeer onjuist te zijn. Ik hoop niet dat ik de enige ben, want dan zou ik me -terecht- een beetje dom voelen. Ik hoop eerder dat het een gat in mijn algemene opleiding en een gebrek aan informatie is. Hoewel dat eigenlijk veel erger zou zijn. Maar een klein beetje zelfbehoud is hier wel op zijn plaats.

Bij lepra dacht ik meteen (en nagenoeg uitsluitend) aan Pater Damiaan en Molokai. En aan de vier gekleurde stiftjes in een pakje die we vroeger op school voor de Damiaanactie moesten verkopen. Eigenlijk is dat een beetje vreemd. Want als ik er verder over nadenk, herinner ik me ook de film over lepra die we te zien kregen op school. Om ons aan te zetten extra veel stiftjes te verkopen waarschijnlijk. Maar een film, dus zeker niet uit de tijd van Pater Damiaan. En als lepra niet meer bestond, waar zou al het geld van al die verkochte stiftjes dan naartoe moeten gaan? Juist ja.

Ja, er is een bibliotheek in Nati! Dat wist ik al een tijdje, maar de openingsuren zijn nogal lastig voor iemand met een strak Europees geregeld werkschema, dus ik was er nog niet geraakt. Vorige week zaterdag wilden Kadi en ik daar verandering in brengen, dus gingen we op weg. De bibliotheek was open van 15u tot 18u30, dus halfvier was wel een mooi uur om eens te gaan kijken dachten we zo. Maar dat was buiten de ongeschreven regel gerekend die stelt dat je in Afrika altijd minstens drie pogingen moet ondernemen voor je kan geraken waar je zijn wil. Dus natuurlijk was er om halfvier nog geen bibliothekaris te bespeuren. Om vier uur kochten we ‘jus de bissap’ van een meisje dat langskwam met een hele emmer van dat rode spul op haar hoofd, want van wachten in de zon krijg je het warm en krijg je dorst. Om halfvijf maakten we een praatje met de schooljongens die samen met ons aan het wachten waren om hun huiswerk te maken in de bib. Lang leve de omgekeerde evenredigheid tussen internetconnectie en sociaal contact! Om vijf uur was de zon niet meer zo straf, dus speelden we een kleine voetbalmatch met de schooljongens. Verloren natuurlijk, wat had je gedacht? Om halfzes vonden het welletjes geweest, en lieten we de bibliotheek en zijn incompetente bibliothekaris voor wat ze was. We wandelden richting centrum, en dat was het moment waarop we iets ongewoons hoorden in de straten van Nati: tromgeroffel en gezang, duidelijk van veel mensen samen en niet van een Beninese huismoeder met ambities om de nieuwe Susan Boyle te worden. We maakten dus een klein omwegje richting het geluid, en belandden midden in een massabijeenkomst ter ere van het Fête du Vodoun.

Vodoun (spreek uit: voedoe) is een religie die ontstaan is in Dahomey (het voormalige Benin) en vandaag nog een van de belangrijkste religies is in West-Afrika, voornamelijk Benin en Togo. Maar ook de rest van de wereld ontsnapt er niet aan, want in de zeventiende eeuw werden niet alleen de slaven, maar ook hun sterke geloof in de Vodoun verscheept naar Amerika. Vandaag vind je dus ook aanhangers van deze religie in Cuba, Haïti, Brazilië en zelfs bepaalde delen van de Verenigde Staten. Ook in Noord-Afrika zijn er vormen van Vodoun te vinden.

Benin is onlosmakelijk verbonden met deze religie. Je zal geen enkel artikel, boek of documentaire over dit land vinden waarin het niet grotendeels over Vodoun gaat. En dat is zeker niet onterecht. Wanneer je mensen hier naar hun religie vraagt zullen ze bijna allemaal antwoorden dat ze Christen of Moslim zijn, maar tegelijkertijd geloven ze ook allemaal in meer of mindere mate in Vodoun. Of ze geloven er zogezegd niet in, maar ze willen het zich toch ook niet riskeren om uitspraken tégen Vodoun te doen. Want je weet maar nooit… Voor alle kleine of grote probleempjes weet de fetisheur wel een oplossing, en de fetishmarkten doen gouden zaken. Last van slapeloosheid of nachtmerries bijvoorbeeld? Dan is gedroogde kamelion precies wat je nodig hebt! Als je bij Vodoun enkel denkt aan een pop vol naalden naar de beeltenis van je ergste vijand, schaaf je beeld dan maar snel bij. Vodoun is veel meer dan dat, en veel vaker witte dan zwarte magie. Maar goed, ik ga hier niet te ver uitweiden over wat Vodoun precies inhoudt, want ik weet er zelf ook niet het fijne van, en ik wil geen foute dingen zeggen. Maar het is zeker iets dat heel sterk leeft onder de mensen hier. En voor zij die echt geinteresseerd zijn is er sowieso massa’s literatuur te vinden.

Maar dus: Fête du Vodoun in Nati. Of eerder gezegd een beetje naweën van het écht Fête du Vodoun, dat dit jaar in Lokossa werd gevierd. Lokossa ligt zo’n 600 km verder naar het zuiden moet je weten, dus er waren weinig mensen uit Nati die er de lange reis voor over hadden om zich te mengen in het feestgedruis. Ik denk dat ze dat wel een beetje zielig vonden voor die arme noorderlingen, en dat ze daarom enkele dagen later nog snel een tussenstop maakten in Nati. Ze, dat zijn les revenants, letterlijk vertaald zoiets als ‘de teruggekomenen’. Voor iedereen die het zich al eens heeft afgevraagd: zij die terug zijn gekomen uit de dood, zien er zo uit:

Ze zijn met elf, die revenants. Of eigenlijk met tien plus één. Die ene speciale zie je hierboven op de foto. Het is misschien niet zo goed zichtbaar met die duizenden laagjes kleren en pailletjes, maar dit is een vrouwelijke revenant. Als je goed kijkt zie je dat ze borsten heeft, en op haar rug heeft ze eenzelfde soort opvulsel dat dan voor een baby moet doorgaan die op haar rug is gebonden, hét kenmerk van vrouwen hier. En de manier waarop ze loopt en danst is ook heel vrouwelijk. Waarom tien mannen en een vrouw, vraag je je nu af. Wel, de legende vertelt dat eens, lang lang geleden, de tien revenants zich betrapt zagen door een vrouw tijdens hun geheime rituelen. Betrapt! Door een vrouw dan nog! Dat kon natuurlijk niet zomaar door de vingers worden gezien, dus zat er niets anders op dan mevrouw in kwestie in te lijven in het gezelschap. En zo geschiedde dat er vandaag een elfde, vrouwelijke revenant onder de mannen is.

Waarom zijn ze eigenlijk terug gekomen, die revenants? Wel, dat heb ik eigenlijk zelf ook niet zo goed begrepen, en niemand leek het me goed te kunnen uitleggen. Dus ik denk dat niemand het echt weet. Vast staat dat ze uit de dood zijn teruggekeerd, en dat hun kledij (en zijzelf natuurlijk ook) daarom niet mag worden aangeraakt door stervelingen, want dat bezorgt je een leven lang ongeluk. Helaas zijn die revenants niet zo vriendelijk om dan maar uit de buurt van mensen te blijven, nee integendeel zelfs. Op onverwachte momenten rennen ze het publiek in, waarbij iedereen natuurlijk gillend wegloopt, want je wil geen verdwaalde hoek van zo’n mantel tegen je been. Ahnee, want dat brengt ongeluk.

Wat de zaken ook een beetje lastig maakt is dat ze nogal graag dansen:

Nuja, eigenlijk danst iedereen hier graag, dus zo verwonderlijk is het dan ook niet, dat ook revenants van dansen houden. Maar hun weelderige kostuums die gezwind meezwiepen met armen, benen en heupen zouden nogal gemakkelijk per ongeluk langs iemand uit het publiek kunnen scheren. En dat brengt ongeluk. Dus dat mag niet gebeuren. Daarom heeft elke revenant iemand die achter hem aanloopt als een schaduw, en met een stok het textiel van de kostuums uit de buurt van de toeschouwers houdt. ‘t Is natuurlijk een beetje moeilijk om die op foto te krijgen, een schaduw pakt niet zo goed op papier. Maar zie je het extra paar benen achter de revenant op de foto hieronder? Dat is de schaduwjongen met de stok.

Wat de revenants ook doen – buiten dansen en rennen – is je toekomst voorspellen. En je een klein beetje geld aftroggelen. Dat gaat zo:

Als een revenant iemand ziet en naar hem wijst, moet die persoon uit het publiek naar voor komen en voor de revenant knielen. Ook hier weer is het heel belangrijk dat de stok overal en altijd tussen hen beiden blijft. Dan wordt de toekomst voorspeld. De revenants spreken niet echt (ik denk dat het moeilijker is om stemmen uit de dood te laten terugkomen dan de bijbehorende lichamen), maar het is meer een soort gegrom. Dat wordt vertaald door de schaduwjongen met de stok. En daarna moet je een muntje over de stok gooien. Uiteraard.

Heel leuk allemaal, maar het wordt wel een klein beetje vervelend als je als enige blanke tussen het publiek staat, en dus keer op keer eruit gepikt wordt. Na elf keer mijn toekomst voorspeld te zien was ik al mijn kleingeld kwijt. Mooie toekomst ligt mij te wachten trouwens. Ik ga trouwen met een rijke zwarte man, en in Benin blijven wonen (uiteraard). Ik ga veel kinderen krijgen, en het zullen allemaal jongens zijn (hoera!). Ik ben benieuwd!

Achja, ik doe er misschien een beetje lacherig over, en onterecht. Ik geloof niet in Vodoun, net zoals ik in België ook niet in God geloof. Maar ik zal ook nooit weten wat het is om op te groeien in een land waar een geloof zo sterk is en te leven in een maatschappij die soms bijna stiekem en onzichtbaar maar wel alomtegenwoordig is doorweven met een religie. Vodoun loopt vaak als een rode draad doorheen gebeurtenissen in Benin, het is een geloof dat veel doet maar vooral veel gedaan krijgt. En de mensen geloven erin en genieten van het spektakel, en dat is ook een belangrijk aspect in een samenleving.

Alleszins, het was een voorrecht om dit te mogen meemaken. Hoewel de pailletjes op de kostuums van de revenants het tegendeel doen vermoeden was Fête du Vodoun alles behalve een toeristische attractie, en dat maakte het eens zo bijzonder. Een feest voor een sociodemografische doorsnede van Nati, en een enkel blank gezicht tussen de zee van zwart en felle kleurtjes. Ik zal die zaterdag niet snel vergeten, zoveel is zeker.