“Vasectomie één van de oplossingen voor het demografisch probleem of een middel om de vrouw te controleren ?”
Hier gebeurt het kleine knipje
Het zou een goed debatthema zijn.Vasectomie …
Een moeilijke kwestie.
Het is snel gebeurd, een klein knipje, voor een getraind arts snel gefikst, in amper 15 minuten maar onomkeerbaar.
Wat is de impact op het demografisch probleem in Burundi? Is dit in verhouding met mogelijke socio-economische of epidemiologische gevolgen?
Deze interventie kan deel uitmaken van een van de oplossingen voor het demografisch probleem in Burundi wanneer het aangeboden wordt samen met de andere moderne contraceptiemethodes.
De doorsnee Burundische man die een vasectomie laat uitvoeren is een eenvoudige, laag of ongeschoolde landbouwer met gemiddeld 6 kinderen of meer.
Je kan misschien al raden naar de drijfveer. Men realiseert zich dat men te veel kinderen heeft en er niet voor kan zorgen. Men wil seksueel actief blijven zonder er de gevolgen van te moeten dragen.
De bedenking die men zich hierbij dan moet maken: ‘Is dit hun enige drijfveer?’ en ‘Is vasectomie een efficiënte “Familyplanning” methode indien het deze doelgroep bereikt in de complexe context van het overbevolkte Burundi?’
In die zin dat het onomkeerbaar is wel, MAAR….
Wanneer men 6 kinderen heeft is het al te laat, dan heeft men al bijgedragen aan het demografische probleem maar beter laat dan nooit.
Voor iemand die weinig andere opties heeft, wiens vrouw onvoldoende geschoold is om een andere contraceptiemethode goed toe te passen of het niet wil of mag toepassen omwille van haar religie etc., zorgt vasectomie er wel voor dat hij slechts 6 kinderen heeft in plaats van bijvoorbeeld 12 kinderen.
Maar is ‘het beperken van het aantal geboortes of liever nieuwe zwangerschappen onmogelijk maken’ de echte drijfveer van de man die de arts of de verpleger om een vasectomie vraagt?
En gebeurd de beslissing in samenspraak met de partner? Gaat zij hiermee akkoord? Wat zijn de socio-culturele gevolgen voor de vrouw?
Het koppel moet duidelijk weten dat de vrouw de eerste drie maanden na de vasectomie nog zwanger kan worden. Zo niet riskeert een zwangere vrouw uitgesloten te worden door haar familie en haar gemeenschap met alle gevolgen van dien.
In de provincie Kirundo is er veel polygamie maar er zijn ook veel mannen die er één of enkele bureaus –zoals men in DRCongo zou zeggen – op over houden.
In de gezondheidscentra en via navraag bij lokale collega’s, vrienden etc. heb ik al van alles gehoord wat betreft de motivatie.
Misschien wil men er wel meerdere vrouwen op na blijven houden zonder dat men zich hoeft te beschermen tegen een zwangerschap. Op zich heeft men dit recht en is dit een efficiënte methode. Maar als vasectomie inhoudt dat men zich niet meer gaat beschermen tijdens het bedrijven van de liefde, en vooral wanneer men er meerdere partners op nahoudt, kan dit leiden tot een gevaarlijke toename van het aantal SOA’s.
Vooraleer men deze grote beslissing neemt moet men dus voldoende geïnformeerd zijn dat een vasectomie niet beschermd tegen SOA’s zoals HIV, gonorroe, syfilis etc.
Het hoofd van een van de gezondheidscentra die ik onlangs bezocht vertelde me dat hij twee kandidaten had die zich wouden laten steriliseren.
Één omdat hij te veel kinderen heeft
De andere omdat hij zo zijn vrouw kon controleren want hij verdenkt er haar van een minnaar te hebben. In het geval de vrouw in kwestie zwanger zou worden zou ze er niet zomaar vanaf komen. Wegjagen of hoofd eraf…
Ik geloofde het niet, of beter ik geloofde wel dat hij dat gezegd zou hebben maar nam het niet au serieus, ik geloofde niet dat men dat echt zou doen,…
De verpleegkundigen van het gezondheidscentrum overtuigden me echter van het tegendeel.
Hoe kan je dit inschatten, hoe kan je hiervoor regels opstellen, hoe kan je op een ethisch correcte manier met dit thema omgaan en ervoor zorgen dat enkel mensen met oprechte ‘gezinsplanning’ doelstellingen vasectomie toepassen?
Je zou ook denken dat vrouwen deze methode met open armen ontvangen. De verantwoordelijkheid – indien haar man haar toelaat aan gezinsplanning te doen – ligt niet meer enkel bij de vrouw.
Toch onthalen sommige Burundische vrouwen de sterilisatieplannen van hun echtgenoot niet met open armen. Wie deze regio wat kent kan zich misschien inbeelden waarom.
Vele vragen houden me al maandenlang bezig. Het zijn geen eenvoudige vragen met evenmin een sluitend antwoord vrees ik.
Of vanuit een ander perspectief bekeken gebeurt het kleine knipje hier
Moeten we het daarom niet proberen??
Niet met de huidige partner die onze samenwerking vroeg om een opleiding te organiseren want we hebben onvoldoende bewijsmateriaal dat de personen die om een vasectomie vragen voldoende ingelicht zijn en dat de rekrutering van patiënten op een ethische manier gebeurd.
Wanneer ik de indruk heb dat een organisatie nogal lichtjes over dit thema heen gaat, stap ik er liever niet mee in de boot.
Spijtig genoeg moet je in deze sector zoals in zovele andere sectoren steeds waakzaam blijven voor een dubbele agenda van mogelijke (nieuwe) partners.
Toch wil dit niet zeggen dat het de moeite niet kan zijn om een klein pilootprogramma op te stellen. Een programma op kleine schaal, dat goed onderbouwd is en waar a priori goed nagedacht werd over duidelijke parameters om de impact zowel positief als negatief te kunnen inschatten. Een programma waarbij maatregels getroffen worden om die negatieve impact a priori te beperken en waarbij vervolgens parameters opgevolgd om tijdig te kunnen ingrijpen indien nodig.
Wanneer artsen opgeleid worden gaat het niet om het aanleren van de ingreep op zich. Dit leren ze op een voormiddag. Veel meer tijd moet uitgetrokken worden om een strenge reglementering op te stellen, om te leren de patiënt goed te informeren en te screenen en vooral om ethische normen en waarden te hanteren bij deze screening.
Dus zoals eerder gezegd een moeilijke kwestie…
Het debat is nu open, zowel de mening van mannen als vrouwen is zeer welkom!
“Ceci est notre collègue qui veut castrer les hommes à Kirundo”
Voor een groot aantal mensen Of diegene die de artsen deze medische ingreep wil aanleren. (Gelukkig meent niet iedereen het wanneer ze dit zeggen )
Dit is de reputatie die ik al snel kreeg in Kirundo en op het ministerie van gezondheid in Bujumbura toen mij gevraagd werd een opleiding vasectomie te organiseren voor enkele artsen van de twee ziekenhuizen in Kirundo.Een reputatie waar ik mee heb moeten leren leven maar die allesbehalve klopt.
Waarom klopt mijn reputatie niet?
Zoals je ondertussen zelf al hebt kunnen begrijpen is vasectomie zeker geen castratie maar een sterilisatie. Een gesteriliseerde vrouw blijft ook nog 100% normaal seksueel functioneren, ze heeft nog steeds een libido, haar hormonen kunnen nog op hol slaan, ze kan haar partner nog bevredigen, orgasmes bestaan nog…. Het enige wat veranderd is dat op dit alles geen zwangerschap en bevalling meer kan volgen Een gesteriliseerd man zal dus in principe niet meer geconfronteerd worden met een humeurige zwangere vrouw en / of een wenende baby
Ik ben er geen voorvechtster van om alle Burundische mannen te steriliseren, zeker niet! Dit zou een maatregel zijn die regelrecht indruist tegen de mensenrechten. Sterilisatie of niet, gezinsplanning of niet is de keuze van een koppel waar niemand zich in te mengen heeft. Men kan een koppel wel ondersteunen door zoveel mogelijk methodes aan te bieden opdat ze de voor hen gepaste methode kunnen vinden. Sterilisatie is een van de mogelijke gezinsplanning methodes naast de zovele andere methodes. Het voordeel van deze methode is dat je er geen discipline voor moet hebben, je moet niet geschoold zijn om het te begrijpen en correct toe te toepassen… Maar je moet wel correct geïnformeerd worden over het verloop en de gevolgen van deze ingreep. Bovendien is het onomkeerbaar en is het dus niet meteen een oplossing voor jonge mannen of jonge koppels die nog een kinderwens hebben of voor 20 of 30gers die denken geen kinderen te willen hebben maar zich later misschien nog bedenken….
De ziekenhuizen wachten ook nog steeds op een bevestiging van de datum waarop de opleiding zou doorgaan. Ook ben ik er voorstander van om eerst te leren stappen vooraleer we gaan lopen of met andere woorden dat we stapsgewijs te werk gaan vooraleer vasectomie op grotere schaal te kunnen laten uitvoeren door de verpleegkundigen in de rurale gezondheidscentra, zoals de potentiële lokale partner ons hier voorstelde.
Het gezondheidssysteem in Burundi lijkt me voor dit laatste nog niet klaar. Evenmin zijn deze verpleegkundigen hier klaar voor. De ingreep zullen ze misschien wel kunnen uitvoeren maar zien ze er allen het belang van in om de patiënten voldoende te informeren en vooral heeft men in de druk bezochte gezondheidscentra wel voldoende tijd om dit te doen?
Als vasectomie geen castratie is, wat is het dan wel?
Vasectomie, of simpelweg sterilisatie bij mannen, is een kleine chirurgische ingreep van ongeveer 15 minuten waarbij de zaadleiders worden doorgeknipt.
Deze ingreep heeft geen gevolgen voor de seksuele functies van de man men raad enkel af om de eerste vijf dagen na de ingreep geslachtsgemeenschap te hebben.
Na de sterilisatie is de man echter niet meteen onvruchtbaar!
Gedurende de eerste maanden na de sterilisatie komen bij een zaadlozing nog zaadcellen vrij. Daarom moet men tijdens deze periode bij geslachtsgemeenschap nog een voorbehoedmiddel gebruiken. Drie maanden na de sterilisatie en voldoende zaadlozingen zijn meestal geen zaadcellen meer aanwezig in het zaadvocht. Daarom wordt na een periode van ongeveer drie maanden in het laboratorium een zaadmonster onderzocht. Dit onderzoek is essentieel om onvruchtbaarheid te bevestigen. Wanneer geen zaadcellen meer zichtbaar zijn in het zaadmonster of een gering aantal niet-bewegende zaadcellen, dan is de sterilisatie geslaagd en de behandeling afgerond. Het kan echter gebeuren dat men meerdere malen een zaadmonster moet inleveren, totdat het laboratoriumonderzoek laat zien dat geen zaadcellen meer aanwezig zijn.
(naar uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Urologie, update 18-12-2010)
Dit geeft schematisch weer hoe het dan wel gebeurd
Om terug te komen op mijn reputatie lijk ik dus eerder de moeilijke, de kritische, de koppige die telkens weer dezelfde of meer vragen stelt vooraleer ze een verdere samenwerking wil aagaan.
Geef zeker ook jouw mening over sterilisatie bij mannen?
En wat denk je van mijn reputatie? Wijst dit op een angst voor vrouwen met een mening?
Er zijn duidelijk nog veel taboes aanwezig omtrent vasectomie. Een goede sensibilisatie en informatiecampagne lijkt zeker welkom.
Ik ben zeker niet tegen deze opleiding voor de artsen en evenmin tegen de ingreep, sterilisatie bij de man is namelijk eenvoudiger dan bij de vrouw, het is een lichte ingreep die onder lokale verdoving kan gebeuren.
Maar ik kan dit initiatief in Burundi of Kirundo enkel met een gerust geweten ondersteunen wanneer het met een grote zekerheid tot goede resultaten kan leiden, wanneer men a priori nadenkt over de mogelijke negatieve gevolgen van de ingreep en men deze maximaal tracht te vermijden.
En vooral wanneer men de vragende koppels juist informeert, hiertoe voldoende tijd uittrekt, hen de gelegenheid bied vragen te stellen en hen ook voldoende bedenktijd heeft.
Lijkt dit allemaal nog chinees of Kirundi voor jou, lees dan zeker het volgende blog artikel en debateer mee!!
Le vétiver (Vetiver nigritana) est une plante qui appartient à la famille des graminées. C’est une arme de choix pour prévenir la progression de l’érosion hydrique le long des fossés, sur les berges des rivières ou des canaux. Voilà pourquoi les agronomes du Programme Pavage ont tenu à l’utiliser le long des routes réhabilitées à Kinama, Kamenge et Cibitoke.
Après plusieurs mois d’analyse du contexte, de mise au point et planification des activités, de réunions de concertation et d’organisation, voilà que les formations aux thèmes transversaux ont enfin été données. Trois thèmes sont développés : le genre, le VIH/SIDA et l’éducation inclusive. Premier volet : le genre, ou plus précisément, la pédagogie qui intègre le genre.
La cérémonie officielle de remise de la dotation en médicaments destinée aux structures sanitaires publiques du district sanitaire de Sokone s’est déroulée le mercredi 3 avril 2013 à Sokone. Cette dotation en médicaments d’une valeur de 23.727.840 F CFA ( plus de 36.000 €) , réalisé par le Programme d’Appui à l’Offre et la Demande de Soins (PAODES) , était le dernier jalon à poser avant le démarrage effectif de la tarification forfaitaire subsidiée. Ce nouveau modèle d’organisation et de fonctionnement du district sanitaire, que le district sanitaire de Sokone est le premier des cinq districts pilotes à expérimenter, a pour finalité de développer et d’éprouver un modèle d’Assurance Maladie Universelle (AMU) à l’échelle du pays.
Afin d’améliorer l’état de santé de la population des cinq régions du bassin arachidier (Diourbel, Fatick, Kaffrine, Kaolack, Thiès), le PAODES s’attèle, entre autre, à mettre en place un système de tarification forfaitaire. La tarification forfaitaire est un tarif fixe, correspondant au coût réel moyen d’un épisode maladie défini ( consultation externe, gynécologie, ophtalmologie…) , qui inclut toute la prise en charge de l’épisode maladie : le service (consultation, hospitalisation), le traitement, ainsi que les examens complémentaires ( radio, écho, labo…).
Cette tarification forfaitaire veut répondre aux limites rencontrées dans un système de payement à l’acte qui, lorsqu’il est insuffisamment régulé, ouvre la voie à la commercialisation des soins et détériore progressivement l’accès à des soins de qualité. De plus, la prévisibilité des coûts est un avantage non-négligeable pour le patient et est un atout majeur pour la gestion et la transparence du système.
La disponibilité des médicaments est l’un des éléments fondamentaux pour la viabilité de ce modèle, étant donné qu’il fait partie intégrante du service vendu au patient. La dotation en médicaments permet donc de renflouer les stocks de médicaments des structures sanitaires du district du Sokone et de commencer l’expérience de la tarification forfaitaire sur de solides bases.
Le 8 avril 2013, après plus d’un an de négociations, d’études, de réflexions, en collaboration étroite avec le Ministère de la Santé et de l’Action Sociale et les acteurs de terrain (agents de santé, mutualistes, responsables politiques…), le modèle de la tarification forfaitaire a été déployé sur le terrain. Différentes mesures d’accompagnement et de réformes, comme le renforcement des compétences des différents acteurs de la santé, le développement et la mise en place d’outils de gestion performants, ont été nécessaires et le resteront tout au long de cette expérience pilote.
La tarification forfaitaire n’est pas une fin en soi, mais bien un moyen de rompre le cercle vicieux de la marchandisation des soins et de poser les premiers jalons vers l’AMU. Elle institue une solidarité et une répartition du risque maladie entre les malades, à défaut de pouvoir offrir à court terme une répartition des risques entre riches et pauvres, entre malade et non malades.
Je dédie cet article aux arbres, magnifiques et grandes créatures qui nous tiennent compagnie, apportent la vie. Le titre de cet article est inspiré par ce film d’animation à partir de la nouvelle écrite par Jean Giono en 1953.
Dans l’ensemble des pays du Sahel, les aléas climatiques ainsi que les actions de l’homme ont entrainé une dégradation sévère des terres agricoles. Ces terres constituent la principale ressource dont dépendent les petits producteurs ruraux (exploitations familiales) pour produire la nourriture nécessaire à leur propre subsistance et également nourrir une population urbaine en progression constante. Cette agriculture familiale joue un rôle important dans la sécurité alimentaire en Afrique. Allons voir de plus près ces terres et ces arbres.
Photos:Au Sénégal, les résidus (branches et feuilles) sont très souvent brulés dans les champs. En brulant, toute la vie dans le sol (microorganismes) est détruite. / Sol dénudé. / bétail attiré par l’ombre.
La dégradation des sols entraine une baisse de rendements pour les producteurs. Elle est la résultante des changements climatiques et des activités humaines, en particulier celles résultant des pratiques culturales inappropriées (coupe abusive des bois, le surpâturage, le brulis, l’érosion, la destruction des microorganismes du sol (pesticides chimiques…).
L’homme est donc l’élément central pour lutter contre la dégradation des sols. Il peut exercer une action importante sur la végétation : selon qu’il la protège ou la détruit, il accroit ou diminue l’érosion. Selon qu’il choisit de pratiquer une agriculture agroécologique, c’est à dire, en harmonie avec l’environnement et la santé humaine et animale ou l’agriculture conventionnelle (pesticides et engrais chimiques qui augmentent les rendements dans un premier temps, mais en même temps détruisent la terre de fur à mesure – ce qui au long terme, fait baisser les rendements). L’agriculture traditionnelle enveloppe de nombreuses connaissances riches et écologiques, mais aussi certaines pratiques néfastes comme le brulis[i].
Quel lien avec les arbres?
Image Agrisud 2010
Comme vous le voyez sur l’image, les arbres assurent plusieurs fonctions cruciales: protection (du vent, du soleil, contre l’érosion…), fertilisation verticale, structuration du sol, …Ils attirent aussi le bétail et les oiseaux qui y laissent leurs excréments et enrichissent ainsi le sol. Les arbres sont donc de véritables ‘fertilisants’, capable de régénérer ou maintenir la fertilité des sols, pour la plantations de cultures ensuite. En plus, ils procurent du bois de chauffe, de construction ou de la nourriture pour les hommes (fruits et certaines feuilles) et les animaux (fourrage), des plantes médicinales… Où planter/faire pousser les arbres dans les champs ? Il y a plusieurs possibilités, par exemple :
Photos:Champs embocagée par des haies vives de Jatropha à Dialacoto, Sénégal / Intégration de l’arbre dans les cultures.
Navets sur paillage ou ‘mulching’. Grâce au paillage, la fréquence d’arrosage est réduite considérablement, le paillage protège aussi contre l’érosion, elle améliore la fertilité du sol et favorise la vie biologique.
La restauration des terres autrement inutilisables -comme celles qui ont une couche durcie ou un sol sablonneux dépourvu de nutriments- est donc possible via de simples techniques. Avec l’intégration de l’arbre dans les champs, mais aussi avec des pratiques comme le paillage et les engrais verts. Ces derniers font partie des Systèmes de culture sur Couverture Végétale (SCV). Ces techniques consistent à reproduire les écosystèmes forestiers, où la production de litière protège et fertilise en permanence le sol. Ces techniques offrent une alternative aux pratiques de défriche-brulis, souvent pratiqué au Sénégal.
Plante de concombre en cuvette avec paillage.
Gliricidia. Les plantes de couverture / engrais verts, sont des plantes en mesure de produire une quantité importante de biomasse (matière organique) et qui disposent d’un système racinaire capable de structurer le sol en profondeur. Les feuilles peuvent être enfouies dans la terre après séchage.
Sur les terres ayant une couche souterraine dure, les résidus de champs et branches peuvent simplement être entassées pour une période de temps. Cette couverture du sol se montre très intéressante, stimulant :
• l’ activité des termites: pour chercher de la nourriture, les termites creusent à travers la couche dure du sol et l’ameublissent du même coup;
• une meilleure infiltration de l’eau: l’eau de pluie peut maintenant pénétrer la croute morcelée plutôt que de ruisseler à la surface;
• le dépôt de limon: la turbulence causée par les vents soufflant au-dessus du tas de bois produit un dépôt de limon riche en matière organique.
De cette façon, au Niger[ii], des paysans ont ameubli des centaines d’hectares de terres dotés d’une croute dure, qui avaient été laissées en jachère pendant des décennies. Les termites et la nature ont fait ce travail gratuitement et sans l’appui d’un programme d’ONG ou gouvernemental.
Photos: Les feuilles et branches des arbres et les résidus de champs couvrent et protègent le sol. Les insectes et microorganismes vont faire tout un travail de recyclage et de transformation en humus!
Nous entendons par sécurité alimentaire celle que les communautés humaines assurent par elles-mêmes et sur leur territoire, et non les aides artificielles qui mettent certains pays en situation de dépendance vis-à-vis d’une charité aléatoire, contraire à la dignité d?être humain, debout et responsable.» Pierre Rabhi
[i] Certaines personnes disent : « l’agroécologie, on l’a déjà essayé ; on le faisait avant et les rendements étaient petits ». Justement, l’agroécologie n’est pas synonyme pour agriculture traditionnel. Les pratiques agro-écologiques ont beaucoup à partager avec les systèmes traditionnels, mais l’agroécologie profite d’un apport complémentaire des connaissances scientifiques – ce qui lui permet une meilleure utilisation des ressources naturelles et une meilleur performance agronomique.
[ii] ECHO 2010. Une brève histoire de la régénération naturelle assistée, l’expérience du Niger. Par Tony Rinaldo, de Vision mondiale et SIM. www.echocommunity.org
Sources :
Agridape, Revue sur l’agriculture durable à faibles apports externes, avril 2012, volume 28 n°1 : Foncier et agriculture familiale.
Agrisud, guide de l’agroécologie en pratiques, édition 2010. Ce guide est téléchargeable gratuitement sur le site www.agrisud.org
ECHO 2010. Une brève histoire de la régénération naturelle assistée, l’expérience du Niger. Par Tony Rinaldo, de Vision mondiale et SIM. www.echocommunity.org
“The man who planted trees”
I dedicate this article to trees, the magnificant creatures that accompany us and give life. The title comes from a beautiful animation film inspired by a 1953 novel by French author Jean Giono : « L’homme qui plantait des arbres ».
The strip of countries that comprise Africa’s Sahel region are enduring climate change, but human behavior has also greatly contributed to the area’s severely degraded soils and increasingly arid, barren landscapes. These lands constitute the principle ressource on which small, rural farmers depend for food, income, and subsistence, and there is mounting pressure on these lands to produce enough to nourish a constantly increasing urban population.
The family farm plays an important role in food security in Africa. Let’s take a closer look at these soils, lands and trees.Photos: In Senegal, field residus (branches and leaves) are very often burned in the fields. Through burning, all life in the soil is destroyed.
The wealth of the soil (in terms of bio-available minerals and nutrients) is equivalent to the wealth of the soil’s yeild (high or low productions).
Clearly, improvement of current agricultural conditions in the Sahel requires a change in human practices. Burning fields, consistent use and removal of trees with no regrowth efforts, grazing practices, chemical pesticide and fertilizer use, continuous planting with little or no variation or rest– all of this degrades land upon which current and future populations must heavily depend.
As humans have the capacity to bring health to these lands once again, they are thus the central element in the redress of soil degradation. A farmer can choose to practice agro-écology or permaculture, an agriculture respective of environmental, human, and animal health, or he can choose to practice chemical-dependant conventional agriculture, which may aid yield initially, but which bit by bit destroys the soil, and in the long run decreases production. Traditional agriculture practices in African communities contain a lot of rich and environment friendly knowledge and practices, but also harmfull or ineffective ones like the burning of the fields.
What connection is there with trees ?
Image Agrisud
As you can see in the above illustration, trees embrace multiple crucial functions: They provide protection against wind, sun, and erosion. They offer vertical fertilization, and benefit soil structure. Providing shade and shelter they also attract cattle and birds which leave their excrement, contributing to soil fertility. Trees provide wood for cooking and construction, food for humans and animals, medicinal plants, etc.
Trees are thus ‘fertilizers,’ capable of regenerating or maintaining soil fertility, deeply affecting the health of surrounding vegetation. How can we integrate trees in crop fields? There are different possibilities, for example:
Pictures: Field surrounded by a live fence of Jatropha curcas in Dialacoto, Senegal. / Integration of trees on farmland to benefit crop yields is called alley cropping.
Turnips. Thanks to mulching – here with straw – the frequence of watering diminishes considerably. Mulch also protects against erosion, increases fertility, and improves biological life in the soil.
Restoration of land otherwise unusable – such as that with hard subsoil or a sandy soil without nutrients – is thus possible through techniques as simple as integrating nitrogen-generating trees into fields, water retention practices such as trenching, and mulching. To implement these practices is to reproduce forest ecosystems, where fallen leaves humidify and fertilize the soil, and trees self-propagate amid vegetation. These techniques offer an alternative to ‘field burnings’ and other ill-advised agricultural practices in Senegal.
Cucumber planted in loosened soil enriched with compost, topped with mulch.
Gliricidi here used as green manure, plants that produce large quantities of organic material. Its strong root system loosens the soil deep in the ground, while its leaves contribute nutrients to surrounding soil.
«We understand by food security that which communities ensure by their own efforts and on their own territory, not the artificial help that puts countries in dependent situations, relying on charity, the opposite of human dignity. » Pierre Rabhi
Tree species usable in dry areas :Using this simple technique, in Niger, farmers have loosened and refertilised hundreds of hectares of hard-crusted, unusable land. Termites and nature have provided this labor for free and without the help of any government programme or NGO.
Local species usable as a green manure : Pois d’Angole, Niébé, Gliricidia, Leuceana leacocephala, Stylosanthes Hamata, Crotalaria (Retusa), la Dolique (Dolichos Lablab).
Sources :
Agridape, Revue sur l’agriculture durable à faibles apports externes, avril 2012, volume 28 n°1 : Foncier et agriculture familiale.
Agrisud, guide de l’agroécologie en pratiques, édition 2010. Ce guide est téléchargeable gratuitement sur le site www.agrisud.org
ECHO 2010. Une brève histoire de la régénération naturelle assistée, l’expérience du Niger. Par Tony Rinaldo, de Vision mondiale et SIM. www.echocommunity.org
Een provinciehoofdstad in Zuid-Amerika, Ecuador. Een gezellige stadskaart in de Andes met 139.721 inwoners. Net klein genoeg om niet gek te worden van het verkeer. Net groot genoeg met alle nodige voorzieningen die het leven gemakkelijker maken, faciliteiten zoals dat dan heet. Lees in wat volgt hoe huis, markt en straat in deze stad een thuis aanbieden; met de nodige sociale verkeersopstroppingen.
Foto: Javier Perugachi
De ruimte rond iemand’s huis is een soort uitgebreide thuis, een veranda of aanbouw. De kleine winkeltjes in de wijk zijn net de familiale voorraadkast zodat je naar economische mogelijkheden en dagelijkse noodzaak tijdens het koken nog even iets kan halen. De buren worden ook met een troetelnaampje aangesproken: “!Hola Veci!” (veci > vecino = buur).
Mi casa es tu casa con una empanada y un café por 1,50$
Niet alleen voorraadkast wordt gedeeld. Tussen 17u00 en 21u00 ontstaat er een zone tussen de slaapkamer en het voetpad in voor wie niet graag zelf kookt. Rond schemering gaan overal deuren open met gezellige lichtjes en verwarmende roosters en potten op het vuur. De woonkamer waar je als hongerige ziel wordt in uitgenodigd is en soort tussenzone. De economische vorm van het wel gekende mi casa es tu casa wordt hier: “Mi casa es tu casa con una empanada y un café por 1,50 $.” (Mijn huis is jouw huis met een empananda en een koffie erbovenop voor 1,50$.)
De markt, officieel een openbare ruimte, en toch voelt iedereen zich er thuis. De verkopers hebben er in hun standje dat vaak op een kamer lijkt hun dagverblijf gevonden. Een vriend verkondigde op Facebook nog dat er niets mooier is dan ‘s morgens hornado (varkensvlees met aardappeltortilla’s) te ontbijten op de markt. En ja ook in België lijken de ontbijtgelegenheden met het meeste succes die met een huiselijk tintje, gemeenschappelijke tafel en boekjes.
Van allerlei thuis-zijn in huis en buitenshuis en in-huis-zijn in iemand anders zijn thuis naar de straat. Openbare ruimte? Ja, maar het steeds terugkeren van dezelfde glimlachende krantenverkoper (en andere weer niet glimlachende) creëert toch een soort herkenbaar gevoel. De sociale kaart van de stad maakt van haar inwoners een uitgebreide familie. Hoewel je elkaar niet kent, zijn de terugkerende gezichten geruststellend, ook de figuur van de niet-glimlachende verkoper. De stad wordt kleiner, met sociale markeerpunten, en warmer. Ik lach er om met mijn vrienden maar de stad zit voor mij vol “amigos” die ik niet persoonlijke ken.
Monopolie-route
Maar er is de andere kant van de stad; als je niet met de nodige vinnigheid en kordaatheid door je persoonlijke stadskaart heen manoeuvreert, wordt het een verplichte route. Net als Monopolie waar je niet anders kan dan vakje na vakje in een vierkant rond te lopen met de Nieuwstraat in Brussel als verplichte huisjes- of hotel-stop met bijhorende sociale verplichtingen.
Bij het groentjes kopen op de markt haal ik steeds een frisse jugo de naranja bij mijn “amigo” die mij steeds blij met de veel voorkomende aanspreekzin “hola mija” (> mija > mi hija = mijn dochter) ontvangt. Op een dag ontbijt ik hornado met vrienden en koop ik nietsvermoedend water in het aangrenzend standje. Wat mij een praktische overweging lijkt, wordt door mijn sapjes-vriend als ontrouw beschouwd ontdek ik later. Ook de zin “no seas malo” (wees niet slecht) om van een collega of vriend iets gedaan te krijgen, maakt deel uit van een culturele uitdrukking die ik aanvoel als inbreuk op mijn persoonlijke (beslissings)ruimte.
Het is zoals een vriendin zegt, de Latijns-Amerikaanse cultuur is socialer. In het kort (door de bocht): in Europa zijn we individueler ingesteld. Latijns-Amerika is meer op de groep gericht. En het reciprociteitsprincipe uit de Andes. Zoals het concept “ayni” – “ik help jou jij helpt mij”, het is een mooi idee. In de Gezondheidscomités hier worden werken in de gemeenschappelijke openbare ruimte van een parochie samen uitgevoerd tussen de verschillende gemeenschappen. Onze individualiteit, hoe veel ik ook gesteld ben op mijn persoonlijke ruimte, kan hier nog wat van leren.
In mijn wijk in België leken mensen zich alleen te organiseren als er tegen iets opgekomen moest worden dat buurtbewoners niet aanstond. Zoals samen tegen de bouw van nieuwe appartementsblokken in de buurt. Samen tegen, maar minder samen opbouwen of onderhouden. Buurtfeesten werden er wel gehouden. Want waar in Ecuador el “Buen Vivir” binnen het Plan Nacional de Buen Vivir van de regering de levensomstandigheden van de burgers wil verbeteren, kan het “Buen Vivir” voor de Belgische bevolking als een bourgondische levensstijl van genieten beschreven worden.
Misschien: wie het goed heeft bekritiseert en moet niets meer opbouwen, dus geniet graag van het goede in de sociale verzorgingsstaat met een volle koelkast uit de super-supermarkt, een intieme familiale tafel en persoonlijke kamers. Voor wie de economie dagelijks met of zonder crisis iets moeilijker ligt, is een voorraadskast buitenshuis handig en eet je samen met de mensen met wie je gemeenschapswerk verricht een varken op de markt.
Mens Erger je Niet
Maar terug naar de stad en zijn burgers. Gemeenschapswerk toont misschien dat de Staat te kort schiet. Of dat ngo’s misbruik maken van een cultureel gegeven en afgezien van het dagelijkse levensonderhoud mensen weer aan het werk zetten. Maar kan tegelijkertijd het bewijs zijn dat mensen opkomen voor hun basisrechten en zelf hun toekomst in handen nemen. En is samen opbouwen niet gezonder dan samen afbreken? Maar vanaf welke straathoek wordt samen een weg bouwen een sociale Monopolie-verplichting? Dit hangt waarschijnlijk af van waar je geboren bent en hoe je bijgevolg in de wereld staat. Tijdens een reis rond de wereld kan je daarom maar beter niet als bij Risk al je eigen pionnen op een nieuw werelddeel planten. Maar in analogie met Mens Erger je Niet proberen je niet vanuit je eigen culturele standpunt druk te maken. Een gulden middenweg vinden; als een straat aangelegd door de Staat samen eigen maken met muurschilderingen en straatpicknicks.
Mi-mars 2013, un groupe de paysans-relais de l’UGPF (organisation partenaire de l’ONG ADG où je travaille comme assistante junior) se sont déplacés au village de Keur Ndijogou Ndiaye pour une visite d’échange à la recherche d’une plante spécifique: le nguiguis.
Photos: visite d’échange, découverte de nguiguis, jeune plant de manguier qui a besoin d’eau, sol dénudé
La zone où vivent ces paysans, comme la plupart du Sénégal et du Sahel, est caractérisée par des sols secs, arides, dégradés et en manque d’eau. Par contre, le manguier, qui constitue pour beaucoup de paysans une source de revenus importante, a besoin d’un apport en eau en période sèche afin de survivre les premières années de sa vie. Sachant que dans beaucoup de villages il y a un accès difficile à l’eau, il n’y en a souvent pas suffisamment pour en apporter au manguiers. Même si il y a un puits à proximité des manguiers, la main d’ouvre pour apporter de l’eau à tout un champ de manguiers à l’aide d’un simple seau est très intensive. Mais alors, comment approvisionner un jeune manguier en eau pendant la période sèche? Le nguiguis apporte ici la réponse.
Nguiguis, ngui qui?
Racines du nguiguis. Photo credit : Tony Rinaldo et Kate Myers
Le nguiguis, ou Piliostigma reticulatum, est connu comme plante médicinale, mais cette plante joue aussi un rôle important dans le maintien de la fertilité des sols :
Les manguiers plantés dans les touffes de nguiguis profitent de l’eau qui remonte passivement des couches profondes du sol vers les couches de surface en empruntant les racines pivotantes des arbustes (phénomène de redistribution hydrique).
Comme le nguiguis est un arbuste, il apporte aussi d’autres avantages aux jeunes plants de manguiers, bien connue en agroforesterie:
-une meilleure capacité de rétention en eau du sol qui est riche en matière organique;
-les arbustes jouent un rôle de brise vent
-et forment des îlots de fertilité dont profitent bien les jeunes manguiers.
C’est un groupe de paysans innovateurs de Keur Ndijogou Ndiaye, qui avait constaté il y a quelques années que les manguiers à proximité du nguiguis ont une meilleure croissance. Ils ont eu l’idée de planter le manguier en association avec cet arbuste pour faciliter son développement et sa croissance. Aujourd’hui, cette innovation est largement utilisée par les planteurs et a permis de développer les plantations de manguiers dans le village. Ces paysans innovateurs ont montré à nos partenaires les vertus du nguiguis.
Nguiguis sous manguier. La plantation du manguier dans les touffes de Nguiguis permet de réduire la fréquence des arrosages ainsi que les quantités d’eau apportées.
Les paysans-relais qui ont participé à cette visite d’échange vont restituer l’information dans leur 7 villages respectifs, afin d’intégrer cette technique ingénieuse dans leur vergers de mangues.
Cette technique est un bon exemple de l’agroécologie, qui cherche à améliorer la durabilité des agroécosystèmes en imitant la nature. Elle crée des interactions et des synergies biologiques entre les composantes de l’agroécosystème pour obtenir les conditions les plus favorables à la croissance des végétaux tout en gérant la matière organique des sols et en augmentant leur activité biotique.
)
