Na een lange tijd van veel geduld tonen, van trachten te begrijpen waarom het hele beslissingsproces hier zo traag en vermoeiend verloopt, van dagen waarbij ik me afvroeg wat hier in godsnaam mijn meerwaarde kon zijn, besef ik dat ik op termijn wel degelijk een bijdrage kan leveren aan de duurzame landbouw in de regio, niet zozeer voor onze organisatie zelf (PROCAPAS; programma duurzame landbouwketens in de provincie Chuquisaca, departement Oropeza) dan wel voor de vele instituties, fundaciones, ngo’s, municipios en comunidades in deze armste regio van Bolivia.

Enerzijds zal de database die ik eind juli zal overhandigen het sistematiseren van informatie vergemakkelijken, op een zichtbare en tastbare manier. Het is de eerste stap naar een integraal beeld van de vooruitgang (of achteruitgang) die we boeken, maar er is nog een lange weg af te leggen. De idee is de database wordt geïntegreerd in google earth, waarop alle informatie (aantal inwoners, de percelen, belangrijke gebouwen, de teelten voor en na de interventie, irrigatiekanalen, opbrengst, veeteelt, migratie,…) in één oogopslag zichtbaar is, zowel voor de tecnicos, die dagelijks naar de campo vertrekken, als voor de directie, die wil weten wat er is uitgegeven en welke resultaten op welke periode zijn geboekt. Op deze manier is het eerste puzzelstuk geplaatst.

Anderzijds kijk ik uit naar de dag waarop ik de resultaten van mijn onderzoek kan presenteren aan de vele directeurs, tecnicos, socios, ambtenaren…  die ik heb geïnterviewd, en waarin ik tracht hun ervaringen in deze zone, of binnen hetzelfde thema te bundelen en indien mogelijk conclusies en aanbevelingen te formuleren (ga niet voorbarig zijn, maar zou geweldig zijn). Op deze manier zullen hopelijk gemaakte fouten niet meer herhaald worden, en stoot men zich niet meer aan dezelfde steen, hopelijk…

Tot daar mijn taakomschrijving hier. De reden om op dit moment deze blog te schrijven is echter van een andere aard. Iets wat me de moeite waard lijkt om over na te denken, over te discussiëren, wat ik sluimerend ook hoop dat zal gebeuren binnen onze organisatie, of tenminste met de tecnicos.

PROCAPAS  is onder andere werkzaam in de valleien van Rio Chico. Een vallei waar het in de zomer onhoudbaar warm is, een oven op zijn best, en in de winter, dit jaar niet eens in de winter, maar in de herfst, het tot tien graden onder nul kan dalen. Waar regens vallen wanneer ze niet moeten vallen en droogtes heersen wanneer de gewassen op punt staan uit te komen. Een nog groter probleem zijn echter de plagen en ziektes, onbekend bij de meest boeren, die de laatste 10-15 jaar vanuit het buitenland zijn geïmporteerd, waarvan de boeren niet de kennis hebben om ze te bestrijden.

Voor hen rest er dan niets anders dan een beroep te doen op derden. Enderzijds bestaan deze derden uit bedrijven en multinationals die hier hun pesticiden en chemicaliën aan de man trachten te brengen, waarbij het niet gaat om het resultaat, maar eerder om de hoeveelheid verkochte producten. Anderzijds zijn er (gelukkig) de (zeer) vele instituties, ngo’s en noem maar op, die uiteraard ook hun interne objectieven hebben (resultaten kunnen voorleggen aan hun donoren) maar vanuit een ander paradigma hun acties coördineren. Meestal het verhogen van het inkomen op een duurzame manier, of het bestrijden van urbane en rurale armoede…

In samenwerking met de boeren, vanuit een bottom-up benadering wordt er zo gewerkt aan infrastructuur (irrigatie), organisatie (de voordelen van associaties, informatie, schaalvoordelen,…) en tenslotte productie, het meest centrale element in het hele verhaal van duurzame landbouw. Dit door het aanbieden van technische, wetenschappelijke kennis, in combinatie met de traditionele maar effectieve methoden van de campesinos. Of het organiseren van workshops in het gebruik van organische mest, bestrijdingsmiddelen enz. Maar vooral en de oorsprong van succes of falen, door het verbeteren van de kwaliteit van de zaden, en hier wringt het schoentje.

Het eerste wat in aanmerking wordt genomen welke zaden gebruikt worden is de kwaliteit en de opbrengst in deze zone, die totaal kan verschillen van andere zones, vooral in Bolivia, van de Altiplano (Andesgebergte) tot de Chaco (oerwoud). Naast originele zaden (niet gekruist of gemanipuleerd) gebruiken we sinds vorig jaar ook een genetisch gemanipuleerde variant voor tomaten. Een variant die zich heel robuust heeft getoond tegen droogtes en allerhande types van ziektes en plagen, die met andere woorden haar nut, in termen van opbrengst en kwaliteit, heeft bewezen. Anderzijds kan deze variant maar eenmaal gezaaid worden, en moet het bij elke oogst opnieuw worden aangekocht (1 omslag van 5000 zaden kost 170$).

Het bedrijf dat deze zaden produceert heet SEMINIS, een multinational gespecialiceerd in hybride gewassen, vooral fruit en groenten, een wereldspeler met ong. 3000 variëteiten, die in 2005 opgekocht werd door, jawel, MONSANTO, de alombekende en gecontesteerde multinational, wereldleider in genetisch gemanipuleerde maïs, soya en graansoorten.

Enerzijds gebruiken we ggo’s, die een zichtbaar positief effect hebben op het inkomen van de boer en zijn familie, die ervoor zorgt dat deze beter kan eten, zich beter kan kleden, en hopelijk kan voorzien in een betere toekomst voor zijn kinderen, anderzijds zijn deze zaden afkomstig van een van de meest gecontesteerde multinationals ter wereld, verantwoordelijk voor het verdwijnen van biodiversiteit en kleinschalige landbouw, facilitator van de agro-industrie. Is het verantwoord dat een project, dat duurzaamheid en rechtvaardigheid als centrale objectieven heeft, bijdraagt aan een mn als MONSANTO? Moeten we zoeken naar alternatieven of moeten we deze praktijk aanmoedigen omdat het heel duidelijk zijn vruchten afwerpt? Moeten we onze tecnicos beter informeren en capaciteren om dit te voorkomen, of moeten we het hierbij laten???

Het is niet mijn bedoeling een oordeel te vellen over de werking van dit project, want dit is onder andere een van de  duidelijk zichtbare resultaten, anderzijds behoort het volgens mij tot de verantwoordelijkheid van dit project ook dit aspect in overweging te nemen. Graag uw mening…

Sinds mijn aankomst in de Nationale Ecologische Boerenvereniging van Perú (ANPE PERÚ) is het mijn hoofdtaak om samen met de collega’s te bouwen aan een participatief Monitoring- en Evaluatiesysteem voor de organisatie. Het is de bedoeling dat de lokale, provinciale, regionale en nationale boerenleiders op het einde van de rit over de nodige instrumenten en capaciteiten beschikken om: 1) gegevens te verzamelen over de vooruitgang in de behaalde resultaten zoals die zijn beoogd in het strategisch werkplan van de organisatie; 2) op een participatieve manier de successen en problemen te analyseren; 3) op basis van die “foto van de organisatie” hun eigen provinciale/regionale actieplannen uit te werken; en 4) om opvolging te geven aan deze jaar-actieplannen met nadruk op het collectief analyseren en bijleren, met oog op de continue verbetering van het ecologisch model waar ANPE PERÚ voor staat en de impact in de levens van haar leden.

Dat is een hele boterham, en daarom zijn we begonnen met een piloot-fase in twee van de provinciale basisorganisaties in Ancash, die ondertussen succesvol is afgerond, alhoewel het nu nog de uitdaging blijft om samen met de boerenleiders te zorgen dat hun plan ook gerealiseerd en opgevolgd wordt.

Het hele proces wordt georganiseerd rond de 5 thema’s van het strategische werkplan 2009-2013 van ANPE PERÚ. Hier zie je de lokale en proviniale boerenleiders die het strategisch werkplan bestuderen dat in de eerste workshop in Oktober 2010 werd gepresenteerd door de nationale president van ANPE PERÚ. Verder stelden we de doelstellingen en werkwijze voor de komende maanden voor en brachten we met de inputs van de aanwezigen aanzienlijke verbeteringen aan in de fiches die we zouden gebruiken voor het ophalen van de nodige data.

De dag erop trokken we “el campo” in (het veld) om met enkele vrouwen van een kleine groep ecologische boerinnen de verstaanbaarheid en betrouwbaarheid van de fiches na te gaan die we zouden gebruiken voor het verzamelen van de nodige data om de vooruitgang te kennen van de socios productores (boeren, leden van ANPE PERÚ) in hun overgangsproces naar de ecologische landbouw. In deze stap slaagden we erin om de gebruikte tools weer aanzienlijk te verbeteren met de hulp van de uiteindelijke eindgebruikers.

Pictionary. We beginnen elke workshop of vergadering met een dynamische oefening om de 5 strategische speerpunten van de organisatie – en dus ook van het M&E-systeem – op te frissen: 1) landbouwproductie en voedselsoevereiniteit; 2) organisatieversterking; 3) markttoegang en participatieve garantiesystemen; 4) communicatie en politiek lobbywerk; 5) gendergelijkheid en jongeren.

Colega Severo Ignacio Cárdenas legt uit hoe de leiders van de lokale boerenleiders de fiche over hun ecologische boerenorganisaties moeten invullen. Nadat ze in deze workshop getraind waren in het invullen van de 2 centrale fiches – op het niveau van hun organisatie en op het niveau van de “productie-eenheid” van elk boerengezin dat lid is – trokken de lokale boerenleiders zelf het terrein in om de nodige gegevens te verzamelen met hun socios.

Naast het verzamelen, analyseren en gebruiken van data vinden we het ook heel belangrijk om dit quantitatief dataproces te verrijken met periodische qualitatieve en participatieve analyses met de socios rond één specifiek thema. Hier een grotere workshop (November 2010, binnen het project van ADG) rond de ervaringen en duurzaamheid van de associatieve commercialisatiekanalen die ANPE PERÚ en ADG organiseren in de regio: de verschillende ecologische marktplaatsen voor de directe verkoop van boer aan consument en de testfase van de  bio-manden.

Op basis van de informatie die de boerenleiders zelf verzamelden met hun 317 socios van de 27 betrokken basisorganisaties, analyseerden we (eind Januari 2011) de huidige staat of  “foto” van de organisaties op provinciaal niveau. Het uitgangspunt was de vraag “Waar zijn we?” of “Hoe gaat het met onze organisatie?”. Deze analyse werd door de boerenleiders zelf gevoerd, de oorzaken blootgelegd en vervolgens aan een grotere groep van lokale leiders gepresenteerd.

Op basis van deze auto-diagnose formuleerden we een antwoord op de vragen “Waar willen we naartoe?” en “Hoe?”. Dit resulteerde, voor zowel de provinciale ecologische boerenvereniging van Aíja (APEA, links) als die van Carhuaz (ASPE Carhuaz, rechts) in een actieplan voor 2011 dat concrete doelstellingen (indicatoren) en activiteiten voorschrijft om deze doelen te behalen. Op dit moment begrepen de betrokken echt waarom dit M&E-systeem zo belangrijk is, voor hen als dirigenten en voor het versterken van hun organisaties. Eén van de lokale boerenleidsters vertelt me dat “het veel werk is, maar heel belangrijk want normaal doen we dat zo maar snel snel”.

Ten slotte, gingen we eind Februari nog een keer het terrein in, al in de evaluatiefase van dit eerste institutionele M&E-experiment binnen ANPE PERÚ. Gewapend met de ingevulde fiches gingen we de betrouwbaarheid van de bekomen data na en identificeerden we samen met de betrokkenen weer een hele reeks mogelijkheden om de gebruikte dataverzamelinstrumenten te verbeteren. De dag erop verzamelden we een laatste keer de lokale en provinciale boerenleiders van Carhuaz en Aíja om samen het hele proces te evalueren en suggesties te formuleren voor het verderzetten ervan in Ancash en het verspreiden van dit systeem in andere regio’s waar ANPE PERÚ actief is.

Halfweg April was het tijd om de behaalde resultaten en deze M&E-ervaring voor te stellen aan de nationale raad van bestuur, het technische team, de raadgevers en de directie van ANPE PERÚ. Hier zie je hoe Ugo Quito, door middel van de “Rivier van het leven”-methode, de ervaring van hen als boerenleiders doorheen dit M&E-proces presenteert in deze nationale workshop.

De voornaamste conclusies uit deze pilootfase van het M&E-systeem in Ancash zijn de volgende: het is een belangrijk resultaat dat de boerenleiders zelf de gegevens van 317 socios hebben verzameld en op basis van deze “foto” van de  huidige staat van hun organisaties hun eigen actieplannen hebben opgesteld, op een systematische en participatieve manier. Daarenboven moeten we erkennen dat M&E een thema is dat vrij vreemd is aan de realiteit en interesses van landbouwers in de eerste plaats. Het is een leerproces  voor de boeren, hun leiders en de technici van ANPE PERÚ. Maar, eenmaal ze inzagen hoe en waarom juist heel dit werk te doen,  begrepen ze dat dit een sleutelinstrument is om er voor te zorgen dat ze hun verantwoordelijkheid kunnen opnemen als leiders van hun organisaties. Zoals Marisol Medrano Peña zei, huidige presidente van ANPE PERÚ: “Dit M&E-werk is niet van de projecten, noch van degene die het aanleren. We moeten de socios er bewust van maken dat het van hen zelf is”.

(links) "Moeten we niet even kijken welke mogelijkheden we hebben?" (rechts) "Waarom? Alles gaat toch goed!" (bron: FIDA)

Om de betrouwbaarheid van de gegevens te verbeteren en om het empowerment en de institutionalisering van het M&E-proces te bevorderen, voorzien we de uitwerking van twee trainingsmodules zodat de regionale boerenleiders zelf de provinciale en lokale leiders en leidsters trainen in het M&E-proces en het invullen van de fiches. Luís Caballero, president van ASPE Carhuaz, beschrijft de gepaste conclusie: “Ik begrijp het M&E-systeem niet als een competitie, maar als een instrument om de vooruitgang, de problemen, geleerde lessen en resultaten van onze organisaties te analyseren”.

Verder is het voor de maanden die mij hier nog resten de bedoeling om de lessen van deze eerste organisationele M&E-ervaring toe te passen en het proces te herhalen in Cusco en Cajamarca. Tegelijkertijd, proberen we natuurlijk te zorgen met mijn collega’s voor een voldoende kennis-transfer zodat er binnen ANPE PERÚ de nodige capaciteiten aanwezig zijn om dit proces verder te zetten en te implementeren in de andere 19 regionale basisorganisaties.

Meer info: hannes.vanden@anpeperu.org of agroecologico2003@yahoo.com (Moisés Quispe, Algemeen Directeur)

Internet en Benin zijn vandaag de dag nog geen geslaagde combinatie. Dus als de verbinding een keer wegvalt, dan is dat niet zo abnormaal. Net zoals er af en toe ook stroom- en wateronderbrekingen zijn. De representatie van BTC in Benin probeert zich hier tegen te beschermen door een back up plan te voorzien. Zo heeft ze een stroomgenerator om elektriciteitspanne op te vangen en twee internetverbindingen om over te schakelen op de ene als de andere niet functioneert. Als de bron van deze twee verbindingen wegvalt, is het echter helemaal gedaan.

Voor de kust van West-Afrika liggen in de oceaan kabels die zorgen voor een internetverbinding. Een land als Benin is slechts via de hoofdstad Cotonou verbonden met deze kabels.

Kaart onderwater-kabels Afrika: (let op, de paarse – oranje – groene kabels zijn nog niet operationeel)

In de nacht van 8-9 mei werd de kabel die voor de verbinding in Benin zorgt beschadigd. Het hele land en enkele buurlanden vielen, op uitzondering van enkele satellietverbindingen, zonder internet. Ook internationaal bellen werd zeer moeilijk die dagen. Via een hulplijn uit Nigeria kwam er na drie dagen terug een zeer beperkte verbinding tot stand. Evenzo voor de buurlanden Togo en Niger die via deze lijn terug een beperkte connectie kregen.

Voor het herstellen van de onderzeese kabels is er voor heel Afrika één boot beschikbaar, het kabel-leg-schip “Chamarel”. Dit schip heeft als basis Kaapstad in Zuid-Afrika. Het kostte dan ook meer dan een week alvorens dit schip in de golf van Guinée geraakte. Het herstellen zelf duurde ook nog een aantal dagen. Een zelfde probleem legde ook in juli 2009 Benin reeds een tijd zonder internet. De kostprijs van de hele operatie om de kabel te herstellen werd toen geschat op 380.000 euro (1).

Terwijl wij het gevoel hadden dat we van alle communicatie en informatie werden afgesloten wist de vrouw die onze was doet niet eens dat er een probleem was met de internet verbinding in Benin…

(1) INTERNET ET COMMUNICATIONS A L’INTERNATIONAL : Bientôt la fin du calvaire. Le câble sous marin de Bénin Télécoms en réparation en haute mer – Date de publication : 18-08-2009

 Au Pérou, la « conscience environnementale » n’en est qu’à ses balbutiements. Cela n’empêche pas les effets chaque jour plus marqués de la contamination et du changement climatique : contamination des cours d’eau et des sols, diminution des rendements des récoltes, augmentation de ravageurs et maladies, carence en eau d’irrigation, érosion des sols arables, etc. C’est là que l’on réalise toute l’importance de cette fameuse « éducation au respect de l’environnement », avec laquelle on nous “bourre le crâne” depuis plus d’une cinquantaine d’années sur le vieux continent. Ici, certains producteurs utilisent du plastique pour fertiliser leurs champs, ici les produits agrochimiques interdits en Europe sont encore vendus en toute liberté sur les marchés, ici il n’existe pas de norme qui contrôle l’état des véhicules ou leurs émissions, ici pour chaque pastille achetée on reçoit un sac en plastique, lui-même emballé dans un nouveau sac et ainsi de suite…
Lees verder / En savoir plus »