Ik bracht twee weken geleden een enorm boeiende werkweek door in Ancash, tussen het hooggebergte van de Cordillera Blanca en de Cordille Negra (twee bergketens in de Andes ten Noorden van Lima, 8uur op de bus). Om te beginnen was de omgeving voor onze workshop net als bij Annelies prachtig en inspirerend, met het wonderlijke uitzicht op de besneeuwde bergtoppen van de Huascarán en soortgenoten. De Huascarán is met zijn 6768 meter de hoogste bergtop van Perú en lag toevallig net naast het hotel waar ADG zijn werkatelier organiseerde voor het samenstellen van het nieuwe programma 2011-2013. ADG is de Waalse NGO (www.ong-adg.be) die mij heeft doorgestuurd naar één van haar huidige partners ANPE (de nationale ecologische boerenvereniging waarin ik werk en voornamelijk mijn schouders zet onder het bouwen van een M&E systeem; www.anpeperu.org).

De eerste grote stap in het opstellen van zo een driejarenprogramma is de probleem-identificatie, het in kaart brengen van de context samen met een vertegenwoordiging van de beneficiaries. In dit geval had ADG ervoor gekozen om een delegatie van haar huidige en potentiële partners voor het nieuwe samenwerkingsprogramma uit te nodigen, allen zo ongeveer lokale NGOs, netwerken en/of boerenorganisaties met een tintje van of interesse in ecologische familiale landbouw. Ik was ook uitgenodigd, door mijn coach Pierre de vertegenwoordiger van ADG in Latijns-Amerika, en kon dus meegenieten van deze boeiende denkoefening. De dynamiek van de Problem Tree eindelijk écht in de praktijk!

We gingen als volgt te werk. Na een nachtelijke busrit, hielden we bij onze aankomst maandagochtend eerst een teamvergadering van de ADG-ploeg. Voor mij een goede gelegenheid om enkele van de ADG’ers te leren kennen die ik tot dan toe nog niet had ontmoet. Daarnaast kon ik direct te horen krijgen waar iedereen juist mee bezig is en ook mijn eigen werkzaamheden binnen ANPE (de voornaamste partner van ADG in Perú) meedelen. In de namiddag gingen we over naar het finale fijn stellen van het programma voor dinsdag en woensdag. In overleg met zijn ploeg, slaagde Pierre er met zijn hele ploeg in om enkele blokken nog wat anders te plannen zodat het programma gevarieerder zou zijn en de mensen niet verveeld zouden geraken. Achteraf gezien, zeer nuttige programmawijzigingen lijkt me, wegens het strakke tijdsschema en het vele werk dat we moesten realiseren.

De taken werden verdeeld en ik had de eer om “de klok” te spelen. Klinkt eerder ludiek, maar het kwam er op neer dat ik ervoor zorgde dat alles (ongeveer) volgens de geplande tijden liep, dat de maaltijden en koffiepauzes op tijd klaarstonden en dat iedereen zich aan de tijdslimieten hield.  Heel wat organisatie dus. Als ik me dan nog zoveel mogelijk nuttig probeerde te maken bij het samenstellen en bijhouden van de probleem-bomen, dan heb je in ieder geval wel voldoende om handen om druk bezig te zijn én veel bij te leren…

Dinsdagochtend kwamen de overige deelnemers toe, in totaal waren we met een dertigtal personen, en gingen we aan de slag. Eerst werden de strategische krijtlijnen van ADG uitgetekend en de spelregels van de workshop bepaald. Opvallend was dat alhoewel regel 2 drie keer onderlijnd moest worden (geen GSMs), hij dag twee toch al een heel stuk minder werd nageleefd. Sterker nog, met regel 4 hadden sommige (overigens heel dynamische deelnemers) het bij tijd en stond toch ook wel even moeilijk: “¡Prohibido dormir!”, “Verboden te slapen!”.

In plaats van volgens de typische thema’s (voedselsoevereiniteit, duurzaam gebruik van de natuurlijke bronnen en familiale landbouw), organiseert ADG nu zijn analyses en programma’s volgens vier niveau’s: de individuele context of op maat van het kerngezin; de collectieve context op het niveau van lokale samenwerkingsverbanden of organisatievormen; de lokale context als het samenspel van lokale en regionale overheden, middenveldorganisaties en andere invloedssferen in de projectomgeving (de regio Ancash voor ADG); en tenslotte de externe context als som van nationale politieke beleidslijnen en andere nationale en internationale organisaties en tendensen. Interessante aanpak, want die kernthema’s komen sowieso keer op keer terug en via deze meer diepgaande analyse komen er enkele anders ongemerkt gebleven problemen ook mee aan de oppervlakte drijven.

Na het voorstellen van het programma, krijgen enkele organisaties alvast vijftien minuten om zichzelf voor te stellen en aan te geven hoe zij zullen kunnen bijdragen aan de missie van ADG in het nieuwe driejarenprogramma. Ik zie er streng op toe dat dit niet meer wordt. De rest van de 13 uitgenodigde organisaties komt later aan bod, gespreid over de twee dagen zodat men geen uren naar presentaties hoeft te zitten luisteren. Na de middagpauze – met op het menu gefrituurde Cavia ,hmmmm! – beginnen we al snel te werken met de Problem Tree Methode.

Stap 1 is het uitleggen van, en een oefening in, de regels van het opschrijven van een probleem. Wees specifiek en bondig, één probleem per kaart, een probleem niet als een gebrek aan een oplossing formuleren,  enzovoort. Vervolgens gaan we, in groepjes per niveau, aan de slag met een lluvia de ideas, een regen van ideeën waarin iedereen in stilte de problemen die hij/zij ziet neerschrijft op grote kaarten. Daarna krijgt men de tijd om die ideeën even toe te lichten in groep en zo nodig bijkomende ideeën neer te schrijven. Om te vermijden dat een bepaalde probleemboom te veel afhankelijk wordt van het werkgroepje, schuiven daarna de groepjes door naar een ander analyse-niveau, waar ze de al beschreven problemen bekijken en aanvullen met hun eigen ideeën.

Hierna keert elk groepje terug naar zijn eigen niveau en begint men aan de analyse en groepering van problemen. Welke zijn slecht geformuleerd en moeten we verbeteren? Welke problemen zijn meermaals aanwezig of kunnen we samenvatten in één kaartje? Welke groepen kunnen we onderscheiden en welke problemen ontdekken we nog die ontbreken? Deze eerste doorlichting van de probleemkaarten vergemakkelijkt het werk later bij het opbouwen van de probleembomen. In de late namiddag gaan we dan, terug met de hele groep, over tot het opbouwen van de eerste boom op niveau van het individu. Na ongeveer twee uur werk krijgt die vorm met als centrale probleem het feit dat “Er beperkte inkomsten aanwezig zijn voor de ontwikkeling van de familie”. Dit wordt veroorzaakt door drie belangrijke probleemtakken: “de productiviteit in de conventionele landbouw neemt af”, “de marktprijzen dekken de productiekosten niet” en “de diversiteit in producten en traditionele voedingsgewoonten neemt af”. Die problemen hebben op hun beurt dan ook weer een serie van verklarende oorzaken enzovoort. ’s Avonds sluiten we met het ADG-team de dag af, met een pintje en een kleine evaluatie en planning voor de volgende dag.

<!–[if gte vml 1]> <![endif]–><!–[if !vml]–><!–[endif]–>

Opbouwen van de "Problem Tree" op het niveau Externo.

Woensdag is ’s morgens na een stevig ontbijt iedereen weer op post en worden die dag nog de drie andere probleembomen geanalyseerd en opgebouwd, nog 7 andere aanwezige instellingen voorgesteld en op het einde de verdere verloop van zaken voorgesteld en een kleine evaluatie gehouden (inclusief de gewoontegetrouwe dankbetuigingen). ADG zal nu op basis van deze probleembomen en de opgedane indrukken van de mogelijke partners die nog minder goed gekend waren, beslissen waarop ze het nieuwe programma zal focussen en met welke organisaties en hoe ze daarin hoopt samen te werken. Eenmaal die partners dan geïdentificeerd zijn zal de probleemanalyse worden afgewerkt en oplossingen en het logische kader geformuleerd worden. Dat kan dan later vertaald worden in het jaarlijkse operatieve plan van aanpak. ‘s Middags stond trouwens Pachamanca op het menu, een heerlijk traditioneel gerecht van inheemse aardappelen, maïs en veel vlees. Dit alles wordt verpakt in grote bladeren en in een afgedekte put onder de grond bereid op een vuur van houtskool en verhitte stenen. Echt verrukkelijk en ontzettend grote porties!

Redelijk intense activiteit trouwens het samenstellen van zo een problem tree in grote groep, maar enorm boeiend en leerrijk. Ook voor de aanwezige (potentiële) partners, want het was namelijk één van de mooie bijkomende verdiensten van ADG dat in deze workshop zowat al de organisaties die actief zijn rond duurzame landbouw in de regio Ancash rond de tafel zaten. Daarenboven, kwam dan nog eens als één van de belangrijke pijnpunten het grote gebrek aan coördinatie tussen al deze actoren naar boven, die bij hun presentatie dikwijls enorm grote gelijkenissen vertoonden in missie en activiteiten. Het gaat blijkbaar zelfs in de praktijk zo ver dat de ene partij moet wachten aan de poort omdat lokale boerenvereniging X nog volop bezig is met de Capacity Building activiteit van de andere partij… Het verbeteren van de samenwerking tussen al deze actoren blijft dus een grote uitdaging en wordt ongetwijfeld ook een beoogd resultaat in het nieuwe programma van ADG.

<!–[if gte vml 1]> <![endif]–><!–[if !vml]–><!–[endif]–>

Midden: Pierre Rouschop (ADG); Rechts: Silverio Trejo Prado (ANPE)

De workshop zat er op, maar mijn fantastische werkweek nog niet. Donderdag ging ik samen met Pierre het terrein in voor een M&E-bezoek aan de lokale boerenorganisatie van Shilla-Belén. We bezochten enkele akkers en konden proeven van de fruitwijn die ze aan het brouwen waren voor hun eerste verjaardag de volgende week, interessant en lekker! Daarna vertrok Pierre samen met Silverio, president van ANPE die mee was aangezien het de opvolging van het project ADG-ANPE betrof, en bleef ik achter met mijn collega Severo voor een kleine workshop met de boerenvereniging. Het was vooral in het Quechua te doen, dus ik kon niet heel de tijd volgen, maar het was de bedoeling dat ieder zijn mapa parlante tekende.

<!–[if gte vml 1]> <![endif]–><!–[if !vml]–><!–[endif]–>

Mapa parlante van Ecologische boer Carlos in Belén (Shilla, Ancash, Perú).

Deze kaart van elke boer zijn akkers en de interactie met de omgeving (van waar komt het water bijvoorbeeld), wordt dan later de basis van de planning in de omschakeling naar een volledig ecologisch landbouwsysteem op het niveau van elke boer. Het zet hen er toe aan zelf na te denken over waar ze al staan en hoe ze nog plannen te verbeteren. Dit betreft kleine stapjes natuurlijk, bijvoorbeeld daar wil ik een stal bouwen voor mijn dieren zodat ik hun uitwerpselen hier kan verwerken tot bruikbare mest. Genietend van de mooie natuur en besneeuwde bergtoppen op de achtergrond, keer ik achterop de brommer met Severo, terug naar Carhuaz, het stadje waar het regionale bureau van ANPE-ADG is gevestigd. Ik sta even stil bij het feit dat ik best wel tevreden ben om op deze manier terug te keren van zo een magische werkdag. Zeker dan als ik dit vergelijk met het soort eerste werkjaar dat ik in België had kunnen hebben.

In Carhuaz, hebben we vrijdag na de persoonlijke evaluatiegesprekken met Pierre, nog een interessante teamvergadering waarin boeiende topics aan bod komen zoals de duurzaamheid van de Ecoferias “Frutos de la Tierra”, biologische markten die ANPE organiseert in heel het land, en een discussie over leiderschap en hoe Severo de team spirit in Ancash kan verbeteren als regionale ANPE-teamleider. ’s Avonds ging ik dan samen met Pierre, moe maar tevreden terug de nachtbus op richting Lima.