Veldbezoek met de justitie sector

Naast steun aan opleidingsactiviteiten voor openbare instellingen, steunt ons Capacity Development project ook het coördinerend secretariaat van de justitiesector. Dit secretariaat heeft als bedoeling om sectoriële steun vanwege de ontwikkelingspartners te faciliteren en aan gemeenschappelijke strategie te ontwikkelen voor de hele sector.

Dit secretariaat organiseerde de afgelopen dagen een field trip naar verscheidene instellingen uit de sector ter voorbereiding van een grotere en officiële missie van ontwikkelingspartners later dit jaar.

Gezien we vanuit ons project meer ondersteuning willen bieden wat hun communicatie-activietien betreft, mocht ikzelf dus mee op rondreis. De bedoeling is onder meer om later een documentaire te maken over de sectoriële aanpak van de justitie sector en al zoveel mogelijk videobeelden te maken waar mogelijk. En dat was mijn taak

Naast een paar lokale rechtbanken, opleidingscentra voor advocaten en andere rechtsinstellingen, was het meest interessante gedeelte van de trip de bezoeken aan de gevangenissen en TIG projecten.

De eerste gevangenis (Gikongoro) die we bezochten zag er alles behalve uit zoals bij ons, met vijf meterhoge muren, diepe grachten etc, nee, niets van dat. Ze had zelfs geen muur! Langs alle kanten was het open, maar gezien de gevangenen betere kansen hebben als ze niet proberen te ontsnappen, blijven ze allemaal braaf op het gevangenisterrein. Een gevangenis hier is als een soort mi

co-economie, er zijn kleermakers, meubelmakers, tuiniers, koks, mensen die het vee kweken enzovoort, zodat met de inkomsten van deze activiteiten nieuwe gebouwen kunnen geplaatst worden (de gevangenissen zijn allemaal overbevolkt momenteel, dus een dringende nood aan nieuwe infrastructuur), en op terrein ook een ommuring kan gebouwd worden.

De tweede gevangenis (Butare) was al een stuk groter en gesofisticeerder. De voornaamste activiteit is er het telen van rijst, zo’n 25 hectaren rijstvelden volgens de directeur.

De laatste gevangenis die we bezochten was de top gevangenis van Rwanda (Mpenga), deze voldoet aan internationale normen, met muur dus en alle nodige voorzieningen die een gevangenis zou moeten hebben. Hier worden binnenkort de veroordeelden van het Arusha tribunaal ook ondergebracht, in een aparte blok die men de “VIP” blok noemde, een beetje ironisch. Ze hebben ondermeer aparte cellen met eigen badkamer (een soort kleine studio dus), maar leven anderszijds helemaal afgesloten van de andere gevangenen, ze kunnen niet buiten hun VIP-blok komen en zullen dus de rest van hun leven met z’n 27 zelfde personen leven dag in dag uit.

Wat ik ook niet wist is dat het hier mogelijk is om een gevangene in te huren om klusjes in huis te komen doen of de tuin te laten omspitten, het heeft zijn voor een nadelen, het is goedkoper en de gevangenen leren een vak vooraleer ze vrijkomen en weer aan werk moeten geraken, maar anderzijds ontneem je op deze manier het werk van andere niet-gevangen vakmannen. Hoewel ik er toch van overtuigd ben dat wat bouwwerken betreft, er sowieso een tekort is aan manschappen als je ziet wat ze momenteel aan het plannen zijn…

Travaux d’Interêt Général (TIG)

Verder dus ook een TIG kamp bezocht en een bouwproject, door TIG’ers gemaakt. TIG wilt dus zeggen “werken van algemeen nut”. De genocidaires die zich voor het verstrijken van de deadline zelf zijn gaan aangeven bij de Gacacarechtbanken (de lokale rechtbanken opgericht om de genocidairs te berechten) en hun misdaden zelf opbiechtten vooraleer ze werden beschuldigd, hebben recht op een TIG in plaats van gevangenisstraf. Er zijn twee mogelijkheden om je TIG te doen, oftewel werk je vier dagen per week en mag je de andere 3 dagen bij je familie doorbrengen, oftewel blijf je voltijds in een TIG kamp en wordt de totale tijd verkort zodat je er na een 5-tal jaren bijvoorbeeld al vanaf kan zijn. Een TIG veroordeling kan gaan tot 15 jaar blijkbaar, afhankelijk van hoe ernstig de misdaden waren.

We zijn één bouwproject van de TIG gaan bezoeken, een woonwijk die bedoeld is voor kwetsbare bevolkingsgroepen en overlevenden van de genocide. Verder doen ze ook andere gemeenschapswerken zoals herstellen van de wegen, onderhoud van de beplantingen, bouwen van scholen en openbare gebouwen etc.

Op deze manier worden dus alle gevangenen en TIG’ers opgetrommeld om het land herop te bouwen en vooruit te helpen.

Het was dus een bevreemdende maar zeer interessante rondreis. Het voelt raar om door een gevangenis te wandelen omringd door 7000 mensen die allemaal minstens één moord op hun geweten hebben (95% van de gevangenen zijn genocidairs, de rest is veroordeeld wegens diefstal, verkrachting, fraude etc) maar anderszijds zien dat de werken die ze uitvoeren het land ten goede komen. Ook de kalmte en vredigheid in de gevangenis was nogal surrealistisch. Had het mij altijd als een zeer agressief aanvoelende plaats voorgesteld, maar dat was allesbehalve het geval. Een minimaal aantal opzichters (in een blok van 5000 man heb ik er eentje geteld), en we liepen er gewoon door met onze delegatie en de gevangenisdirecteur zonder gijzelingen, opstandjes en ontsnappingen als gevolg.

Nieuwtjes in ons eigen project (Support to Capacity Development): Signing Ceremony

Wat ons eigen project betreft, hebben we er ook een helse periode opzitten. Zoals ik bovenaan dit artikel reeds zei, gaat het grootste stuk van ons project over het steunen van trainingen. In totaal is er 1.000.000 euro uitgetrokken om opleidingen te sponsoren die ten goede komen aan de publieke instellingen van centraal niveau en 2.000.000 euro voor lokaal niveau (districtoverheden).

Het laatste staat nog niet op poten, daar gaan we vanaf nu een strategische aanpak voor ontwikkelen maar het geld voorzien voor centrale overheden is inmiddels volledig toegewezen aan verscheiden opleidingsprojecten. We steunen zowel Masters opleidingen voor hooggepositioneerde ambtenaren als collectieve ICT trainingen, Engelse les etc, zeer ruim en divers dus.

Om het geld echter bij de instellingen te krijgen, moeten er akkoorden getekend worden tussen HIDA (het agentschap waarbinnen ons project functioneert) en de begunstigde instelling. Akkoorden zowel van symbolische (“Memorandum of Understanding”) als praktische waarde (“training agreement”: hierin worden de specifieke bedragen, doelstellingen van de training, voorwaarden in verduidelijkt).

Bij de laatste selectie van begunstigde opleidingsprojecten, werd er meer dan 800.000 euro toegewezen dus we vonden dat dit wel wat meer ruchtbaarheid verdiende dan een ondertekening van de akkoorden binnen de vier muren van ons kantoor, dus hadden we het idee opgevat om er een grote Signing Ceremony voor te organiseren, waarbij 19 directeurs of rectors van de begunstigde instellingen zouden komen tekenen, in aanwezigheid van de directeur van HIDA, onze projectafgevaardigden, de Belgische ambassadeur, de Rwandese minister van openbare ambten en de lokale vertegenwoordiger van de BTC.

Deze ceremonie vond afgelopen maandag plaats en had ons bloed zweet en tranen gekost om op tijd voorbereid te krijgen. Last minute veranderingen in procedures impliceerde nog plotse aanpassingen van de akkoorden net voor de ceremonie, gegevens die we nodig hadden om de akkoorden te vervolledigen kwamen maar op het nippertje binnen, praktische regelingen die hier toch net een tikje moeilijker gaan dan we zouden willen etc.

Maar de ceremonie zelf verliep vlekkeloos! Met ons relatief kleine projectje (in Rwanda zijn landbouw en gezondheid de voornaamste sectoren, Capacity Development wordt nogal gauw vergeten of verwaarloosd) hebben we toch de interesse en het enthousiasme van de ambassadeur kunnen opwekken wat hopelijk zal resulteren in vernieuwde steun voor Capacity Development vanwege de bilaterale Belgische ontwikkelingssamenwerking.

In augustus gaat het terug een beetje rustiger worden op het werk, geen ceremonies, veldbezoeken of administratieve rompslomp, maar tijd voor proactieve actie. Vanaf nu gaan we ons op de lokale overheden storten, een nieuwe uitdaging dus. En eind augustus nog even op en af naar België voor het zomerseminarie van de BTC, deze keer is het tijd om zelf bij te scholen in plaats van anderen te laten bijscholen!