Als verantwoordelijke voor communicatie breng ik het grootste deel van mijn tijd door op kantoor in Dar es Salaam, met af en toe een (heel) kort bezoekje aan de projecten als daar gelegenheid voor is. In juni had ik de buitenkans om voor drie weken aan het kantoorleven te ontsnappen met een filmploeg van de RTBF. Zij maken voor het programma ‘Jardin Extraordinaire’ een documentaire over een van onze projecten, het ‘Kilombero Valley Ramsar Site’ project.

De Kilombero Vallei heeft sinds 2002 de status van ‘Ramsar Site’. Dit wil zeggen dat het gebied een moerasland is van internationaal belang; zo omvat het de grootste, tijdelijk overspoelde oppervlakte in Oost-Afrika, en 75 procent van de puku populatie (een achterneef van de antilope) leeft in dit gebied. Deze soort komt nog maar op 18 plaatsen in Afrika voor en haar voortbestaan hangt af van de Kilombero populatie.

Het is een enorm vruchtbare streek, waar allerlei economische activiteiten plaatsvinden (klein- en grootschalige rijstteelt, teak plantages, veeteelt, visvangst) en waar dus veel verschillende soorten mensen samenleven: een paar internationale bedrijven, geimmigreerde Masaai en Sukuma met hun kuddes, vissers uit de streek van het Tanganyika meer, landbouwers van overal, en natuurlijk de mensen die al generaties lang de regio bevolken.

kleinschalige rijstteelt in de vallei

Doel van het project is om in de Kilombero Vallei een management plan te ontwerpen en te implementeren, zodat conflicten om land verminderen en mensen hun inkomen kunnen verbeteren zonder dat de biodiversiteit wordt aangetast. Landconflicten zijn er in overmaat. Het gaat vooral om grensconflicten tussen verschillende dorpen, en conflicten tussen veehouders en landbouwers. Sinds de Sukuma in de regio zijn gekomen (in 2000-2001) staat niet alleen het milieu onder grote druk maar zijn ook de spanningen ten top gestegen tussen hen en de landbouwers. Die spanningen gaan op bepaalde plaatsen gepaard met geweld.

Mofu is een van de hotspots. Dit dorp ligt aan het Kibasira moeras, oorspronkelijk een uitgestrekt watergebied omringd met rijstvelden. Sinds een jaar of 4 is een enorme landdegradatie aan de gang, veroorzaakt door overbegrazing. Hierbij komt het stijgende geweld tussen landbouwers en Sukuma veehouders waarbij al twee doden zijn gevallen.

Kaalgevreten door de koeien

Vee in het Kibasira moeras

Een landbouwer vertelt: “Ik loop sinds enkele maanden altijd met een speer rond omdat dit de enige oplossing is. De Sukuma laten hun kuddes gewoon in onze velden grazen. Als wij durven klagen worden ze agressief en gebruiken ze geweld. Zij hebben altijd stokken en speren bij hen. Het is totaal zinloos om de dorpsleiders of het district om bijstand te vragen, zij negeren ons. Vorig jaar vielen er twee doden, en een van onze buren werd met een speer in zijn ogen gestoken. We zijn het beu om machteloos te staan, dus nu verdedigen we ons gewoon.”

Het Kilombero project heeft in de dorpen met de verschillende groepen afspraken gemaakt over het grondgebruik, die nu worden goedgekeurd op ministerieel niveau. Dorpswetten zijn in de maak, waarna alle overtredingen strafbaar worden. Goed opgeleide Village Game Scouts en Natural Resources Committees moeten zorgen voor het naleven van de wetten. Het is tegelijkertijd de bedoeling om mensen aan te zetten alternatieve activiteiten op te zetten die minder druk op het milieu veroorzaken, zoals bijenteelt en het kweken van vis. Als het land en de natuurlijke rijkdommen op een rationale manier gebruikt worden, is er genoeg plaats voor iedereen, en kunnen de komende generaties ook profiteren van de rijkdom en de schoonheid van de Kilombero Vallei.

De Kilombero Rivier