New:

‘Ils vous demandent la pluie, mademoiselle’

Pour la version française, veuillez voir en bas

Dat was wat één van de medewerkers me meedeelde tijdens een informele babbel over de visie van de lokale bevolking op het project. Waarop ik laconiek antwoordde dat men veel van het project mag vragen maar dat ‘regen brengen’ onze capaciteiten toch wel echt te boven ging.

Deze plastische vervorming van de zin ‘de landbouwers vragen in de eerste plaats om water’ drukt echter goed de dringende behoefte aan water uit. De laatste twee jaren (2006-2007 en 2007-2008) is er gemiddeld respectievelijk 79,5 en 77ml per jaar gevallen. In 15 van de 24 maanden viel er geen ene druppel. Zelfs Belgen zouden bij deze statistieken van mening veranderen! De gevolgen zijn zichtbaar: rivierbeddingen liggen droog en het debiet van bronnen en putten is drastisch gedaald. De landbouwers, vooral in de dorpen zonder ondergrondse waterreserves, zijn steeds minder gemotiveerd om hun terreinen voor te bereiden op het zaaiseizoen. Het lijkt verloren moeite: wachten op de regen die toch niet valt. Om hun familie te kunnen onderhouden zijn veel mannen verplicht werk te zoeken in de steden (Tiznit, Agadir, Casablanca, …) of ze hopen op een visa naar Europa. Een clichébeschrijving maar c’est comme ça.

Dit jaar echter viel de regen, valt de regen, en zal er hopelijk nog vallen. Toeristische overwegingen buiten beschouwing gelaten. (Trouwens, voor het geval je je afvraagt waar al die Franse, Duitse en Nederlandse caravan-overwinteraars naar toe trekken: ze staan hier, allemaal, naast de delhaize-look-alike-supermarkt en langs de hele marokkaans-atlantische kust!) Jammer voor deze toeristen maar het regent dus in Tiznit en Ouijjane. De eerste regendag overstroomde het dorp (‘kunnen uw schoenen tegen water, mademoiselle?’ toen ik noodzakelijkerwijs een beekje moest doorwaden). En gedurende de daaropvolgende dagen zag je het land zienderogend veranderen! De kleur van de arganbomen op de heuvels veranderde van grijsgroen naar felgroen, een taxirit ‘Tiznit-Agadir’ toonde een kleurenpalet van wit, groen, violet en geel in plaats van de wat desolate rood-beige heuvels van de week ervoor, en een wandeling door de bergen deed me een dergelijk gevarieerde flora ontdekken die mijn ouwe prof plantkunde ongetwijfeld in extase zou brengen. Over elk plantje kreeg ik een lokale kennis-uitleg (thee, medicijn, gif,…) van mr. Ahmed, de eigenaar van mijn eerste woning.

De snelheid waarmee het landschap veranderde, verbaasde me. Ken je die national geographic documentaire waar ze zo versneld de ‘overgang winter-lente’ of ‘groeiend bloemetje’ in beeld brengen? Wel, daar heeft het iets van weg, alleen is de film nu niet versneld.

De landbouwers die koppig genoeg waren om na ongeveer 10 jaar voortdurende droogte hun land nog voor te bereiden, zaaiden nu hun granen (vooral gerst en maïs) en groenten (rapen, wortels, …) Een blik op de plaatselijke markt en één van de techniciens die triomfantelijk een mooi gerstplantje op het bureau wierp, laat vermoeden dat de productie dit jaar niet slecht zal zijn.

De hydro-infrastructuurwerken van het project

Ons geïntegreerd landbouwproject heeft een groot aantal inspanningen gedaan om de toegang tot water en vooral de efficiëntie waarmee het irrigatiewater opgevangen en rondgeleid wordt, te verhogen. Tegelijkertijd zorgt deze infrastructuur ervoor dat de snelheid waarmee het water door de kanalen stroomt, afgeremd wordt wat de erosie van de omliggende velden verminderd. Een tweede voordeel van de snelheidsvermindering is dat het water op die manier meer tijd krijgt om in de bodem te filteren waardoor de watertafel (ondergrondse waterreserve) beter aangevuld wordt.

De volgende foto’s tonen eenzelfde terrein voor en na de regen. Beiden zijn genomen in Ain Brahim ou Salah, één van de 42 dorpen waarmee we werken. Ain Brahim ou Salah is een dorp dat voor zijn irrigatiewater volledig afhankelijk is van ‘crue’s', grote waterstromen die 1 à 2 keer per jaar passeren, afhankelijk van de hoeveelheid regen die er valt. Omdat er veel water langskomt in een beperkte tijdsperiode, is een infrastructuur die het water vertraagt en efficiënt en gericht rondleidt, erg belangrijk.

Terrein dat sterk door erosie is aangetast.

<!– @page { margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } –>

Terrein naast een ‘seuil de dérivation’

<!– @page { margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } –>

Dat onze hydro-infrastructuur voor een beter waterbeheer zorgt, daar bestaat technisch geen twijfel over. Het sociale effect van de nieuwe infrastructuur, bijvoorbeeld de plaatselijke bevolking motiveren om in de landbouw te investeren en zo onrechtstreeks de emigratie naar de steden tegengaan, is echter een pak moeilijker in te schatten. In elk geval is de eerste feedback van de bevolking positief: ze zijn tevreden met de werken die gebeurd zijn en dankzij de regenval van de laatste maand, wordt de volledige capaciteit van de infrastructuur gebruikt. En het feit dat de landbouwers om meer hydro-infrastructuurwerken vragen en de AUEA (association d’usagers de l’eau agricole) meer vorming en omkadering vragen opdat ze hun taken (oa. beheer van het irrigatiewater) beter zouden kunnen uitvoeren, lijkt een bewijs dat, ondanks de (erg) moeilijke klimatologische omstandigheden, de motivatie om aan landbouw te doen, hier nog niet verdwenen is.

En français:

<!– @page { margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } –>

‘Ils vous demandent la pluie, mademoiselle’

C’est ce qu’un des vulgarisateurs m’a dit lors d’un entretien informel concernant la vision de la population locale sur le projet. Moi, j’ai lui répondu, un peu imperturbable, qu’ils peuvent demander beaucoup de notre projet mais que ‘amener la pluie’ dépasse vraiment nos capacités.

Pourtant, ces mots imagés pour la phrase ‘au premier lieu, les agriculteurs demandent de l’eau’, expriment bien le besoin pressant pour l’eau (agricole). Les deux dernières années (2006-2007 et 2007-2008), il est tombé respectivement 79,5ml et 77ml en moyen par année. En 15 de 24 mois, il n’est pas tombé une goutte de pluie. Même les belges changent d’avis en vue de ces chiffres ! Les conséquences sont visibles : les lits fluviaux sont secs et le débit des sources et des puits a diminué radicalement. Surtout dans les villages sans réserves souterraines, les agriculteurs sont de moins en moins motivés pour travailler dans l’agriculture. Ce n’est pas la peine : attendre la pluie qui ne tombera pas. Pour nourrir la famille, une grande partie des hommes sont obligés de chercher un travail dans les villes (Tiznit, Agadir, Casablanca, …) ou ils espèrent le visa pour l’Europe. C’est une description clichée mais c’est comme ça.

Cette année, la pluie est tombée, elle tombe et on espère qu’elle tombera. Je laisse les considérations touristiques à côté. (D’ailleurs, si vous vous demandez où est-ce que toutes les caravanes françaises, allemands et hollandais partent : ils sont ici, toutes, à côté de delhaize-look-alike-supermarché et tout le long de la côte marocain-atlantique !) Dommage pour ces touristes mais il y a donc la pluie à Tiznit et à Ouijjane. La première journée de pluie, tout le village était inondé (‘est-ce que vos chaussures supportent de l’eau, mademoiselle ? alors que j’étais obligée de traverser un ruisseau). Et les journées suivantes, vous pouviez voir le changement du paysage à vue d’œil ! La couleur des arbres d’argan changeait de gris-vert au vert vif, le trajet de taxi Tiznit-Agadir montrait une palette de blanc, vert, violet et jaune au lieu des couleurs rouges-beiges désertes de la semaine précédente et une promenade dans la montagne m’a faire découvrir une flore tellement variée que mon vieux prof de botanique tomberait sans doute en extase. Ms. Ahmed, le propriétaire de mon premier domicile m’en a donné une explication de connaissance locale (thé, médicaments, poison, …) de chaque petite plante.

La vitesse avec laquelle le paysage a changé, m’a étonné. Vous connaissez les documentaires de National Geographic dans lesquels ils montrent la transition hiver-printemps ou ‘une fleure en poussée’ en vitesse accélérée? Alors, c’est un peu pareil, sauf que maintenant, le film n’est pas accéléré.

Les agriculteurs qui étaient suffisamment têtu pour préparer à nouveau et à nouveau leurs terrains pendant les années de sécheresse, ont maintenant semé des céréales (orge, maïs,…) et des légumes (navettes, carottes,…). Un regard vite sur le marché local et un des techniciens qui a jeté avec l’air triomphant une jolie plante d’orge sur le bureau, laisse supposer que la production de cette année ne sera pas mauvaise.

Les aménagements hydro-agricoles du projet

Notre projet de développement agricole intégré a fait plusieurs efforts pour améliorer l’accès à l’eau et surtout pour l’augmentation de l’efficacité avec lequel l’eau d’irrigation est attrapée et guidée. En même temps, les aménagements ralentissent la vitesse de l’eau dans les canaux ce que fait diminuer l’érosion pour les terrains à côté. Un deuxième avantage du ralentissement de la vitesse de l’eau est le temps supplémentaire pour l’infiltration de l’eau dans le sol et comme conséquence le meilleur remplissage des nappes souterraines.

Les photos suivantes comparent le même terrain avant et après la pluie. Les deux photos sont pris à Ain Brahim ou Salah, un des 42 villages avec lesquels on travaille. Ain Brahim ou Salah est un village qui dépend pour l’eau d’irrigation des crues, des grandes courantes de l’eau qui passent une ou deux fois par année, dépendante de la quantité de pluie qui est tombé. Puisqu’il passe beaucoup de l’eau en peu de temps, une infrastructure qui ralentisse, capte et guide l’eau efficacement est très important.

Un terrain gravement sous pressure d’érosion

Un terrain à côté d’une seuil de dérivation

Techniquement, les aménagements hydro-agricoles résultent sans doute dans une gestion de l’eau plus efficace. L’effet social de la nouvelle infrastructure, par exemple, la motivation de la population locale pour continuer dans l’agriculture et indirectement réduire l’émigration des hommes aux villes, est beaucoup plus difficile à estimer. En tout cas, le premier feedback de la population est positif: ils se montrent contents des aménagements hydro-agricoles qui sont faites et, grâce à la pluie du dernier mois, l’infrastructure est utilisée à sa capacité maximal. Et la réalité que les agriculteurs demandent encore plus d’aménagements hydro-agricoles, les AUEA (association d’usagers de l’eau agricole) demandent plus de formations et d’encadrement pour qu’ils sachent s’occuper mieux de leurs tâches (entre autres, la gestion de l’eau d’irrigation) et l’impatience avec laquelle les agriculteurs attendent les autres activités du projet prouvent que, malgré les conditions climatiques (très) difficiles, la motivation de faire l’agriculture, n’est pas disparu.

 

VN:F [1.9.3_1094]
I like this
0 people like this

4 Comments »

  1. Silvy Van Daele said,

    April 14, 2009 - 8:31 am

    Mooi artikel, Annelies! Geeft een goed beeld van de situatie ter plaatse. Als je het goed vind, vraag ik je wat zon in België…

  2. Anne-Charlotte Gillès de Pélichy said,

    April 29, 2009 - 8:56 am

    Dag Annelies!

    I probeer mijn Nederlands te verbeteren met mijn nederlandstalige collegas van BTC maar frans is toch gemakkelijker zo …. je vais continuer en francais :)

    C’est super de voir dans quel milieu tu travailles, c’est tellement différent de chez nous! des collines partout et plein plein de végétation…
    Les photos que tu as mises pour la visite de l’ambassadeur sont super, quel endroit magnifique :)

    Ton projet m’a l’air vraiment très intéressant et plein de défis , j’espere que tout se passe bien pour toi, cela fait presque un an maintenant? tu vas rernouveler ton contrat?

    Bonne continuation et à bientot!

    Anne-charlotte

  3. Annelies said,

    May 1, 2009 - 5:10 pm

    Bedankt voor de reactie! Ik zal in het nederlands antwoorden zo help ik je nederlandstalige collega’s wat :)

    Ons project is inderdaad een interessant project met een hoop uitdagingen maar het is ook een (zeer) uitgebreid en daardoor ingewikkeld project (zie eerste artikel). Vooral de mensen die de logische samenhang tussen de verschillende activiteiten moeten verzorgen, zuchten nogal eens :) Gelukkig voor mij is er in het luik ‘projectopvolging’ een hoop ruimte om te experimenteren, ideeën uit te denken en te dromen over hoe de (volgende maand van start gaande) geitencooperatieven over een aantal jaar kaas staan te verkopen in Agadir :)

    Dus ja, alles gaat goed en ik heb mijn contract vernieuwd. Ben trouwens in België voor de collectieve debriefing 29 mei
    In elk geval veel succes met je project! Weet me te zeggen of je 29 mei in Belgie bent :)

  4. ahmed said,

    July 8, 2010 - 2:53 pm

    La pluie ne peut être sollicitée que d’une seule source : Le Ciel (Dieu).
    Vous savez bien qu’au Maroc on ne communique que par le français, l’arabe ou tachlhit…

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

Leave a Comment