Je krijgt niet alle dagen de kans om een gevangenis van binnen te bekijken, iets wat ik nochtans al sinds enkele jaren eens wou doen in België. En mijn eerste keer was dus in Benin, in de gevangenis van Ouidah, een stadje op een uurtje rijden van Cotonou. Ik had immers een oud vrouwtje overvallen, voor een paar CFA…

Nee, we bezochten de gevangenis omdat een ngo er een soort van wafelatelier wil opstarten en CTB en de ambassade moeten beslissen of we hen kunnen financieren als micro-project (MIP). Ik mocht mee met de verantwoordelijken voor de MIPs, als ‘point focal genre et droits de l’enfant’. In Benin komen projecten immers enkel in aanmerking voor financiering als ze te maken hebben met gender en/of kinderrechten. Maar het leek me ook een geweldige kans om het justitiesysteem wat te leren kennen, iets waar ik ook mee bezig ben op de representatie en als juriste blijft dit me uitermate interesseren.

Met dit wafelatelier wil de ngo de gevangenen een activiteit aanbieden, terwijl ze dus ook een stiel aanleren, en inkomsten kunnen verzamelen door de verkoop van de wafels. Het lijkt misschien grappig, maar het is absoluut de moeite waard. Wanneer je immers aan de gevangenen vraagt wat ze zoal doen overdag, dan is het antwoord “met elkaar discussiëren”, of “op de koer zitten”. Ze hebben letterlijk niets anders te doen dan op te staan, te gaan zitten, en te gaan slapen. En dan niet, zoals bij ons, in hun cel met wc en tv, maar wel, ofwel buiten op de koer met 300 man, ofwel binnen in de slaapzaal. En dan niet een slaapzaal met netjes geordende bedden, nee, een ruimte tussen 4 betonnen muren met een golfplatendak, waarin allemaal matten naast elkaar, door elkaar liggen… Wel kunnen ze, als ze zelf wat geld hebben, materiaal van buitenuit kopen, om er overdag dingen mee te maken, zoals manden of matjes vlechten, … en velen doen dit dan ook.
De jongeren hebben wel “beaucoup à faire”, volgens de ngo. Ze leren kleren maken en haartooi. Tussen haakjes: kinderen zouden zelfs niet in de gevangenis mogen worden opgesloten, volgens de Beninese wet. Maar we mogen al tevreden zijn dat ze absoluut gescheiden blijven van de volwassenen. De vrouwen echter, die ook in een aparte ruimte verblijven (d.w.z. in een slaapzaal met ernaast een koer met 4 muren errond) “ne font rien, absolument rien”, als je t aan de gevangenisdirecteur vraagt. Als je aan hen vraagt wat ze ‘s ochtends zoal doen, is het antwoord “de koer vegen” of “de was doen”. Tussen haakjes: van de 17 vrouwen waarmee we praatten, waren er 2 die effectief veroordeeld waren, de rest zat in voorhechtenis en was dus aan het wachten op hun proces. De meeste zitten trouwens enkele jàren in voorhechtenis, soms voor een misdrijf waar ze als effectieve straf maar 6 maanden voor zouden krijgen! Ik voelde voor de eerste keer sinds lang nog eens heel goed aan dat ik de juiste opleiding heb gekozen, want ik had graag nog lang gediscussieerd met de ngo-mensen over het rechtssysteem in Benin… Maar dat is voor een andere keer.

Het is dus helemaal geen slecht idee om een atelier op te starten waar de gevangenen in kleine groepjes iets kunnen aanleren en het ook nog eens kunnen verkopen. Er bestaat trouwens al een zeepatelier in de gevangenis, dat op het eerste zicht heel goed draait. Het zijn enkele gevangenen zelf die aangesteld zijn als verantwoordelijke voor de verkoop, voor de stockage, voor de vorming van de mede-gevangenen, etc. Het waren ook gevangenen die ons toonden hoe het atelier werkte, iets wat we trouwens pas achteraf ontdekten. We waren dan ook positief verrast over het project, ook omdat de mensen van de ngo duidelijk wisten waarover ze het hadden en dergelijke projecten al hadden lopen in 3 andere gevangenissen in Benin. Dus hebben we een positief advies gegeven in ons rapport in de hoop dit project te financieren. En nee, ‘t is niet omdat ze ons een hele zak zeep cadeau hebben gegeven…