Esmeraldas roept bij de doorsnee Ecuadoraan spontaan de idee van strand, marimba en negritud op; de Groene Provincie van Ecuador kan inderdaad rekenen op haar prachtige stranden, kent een overwegend zwarte bevolking met een Afrikaanse culturele achtergrond. Op feestdagen moeten er op de toegangswegen drastische maatregelen genomen worden om de toestroom van gezinnen uit het binnenland te kunnen slikken. Weinigen hebben echter de hoofdplaats van deze provincie, de stad Esmeraldas, bezocht; wat vroeger uitgestrekte wouden en mangroves waren, moest geleidelijk plaats maken voor bananenplantages en garnaalkwekerijen, en uiteindelijk zware industriën die de stad Esmeraldas tot een groeiende havenstad zouden maken. Desalniettemin is Esmeraldas steeds een van de armere steden van Ecuador gebleven.

De stad werd in vroegere tijden beschreven als één grote vuilnisbelt, hoofdplaats van een vergeten provincie en broeihaard van tropische ziekten. Eenvoudig gesteld was het oude Esmeraldas niet in staat om haar afvalproductie te kanaliseren en gezonde levensomstandigheden te creëren. Net op dit kritiek punt van vuilnis en afvalwater werd door het gemeentebestuur drastisch ingegrepen. Stukje bij beetje is er institutionele wil om de levensomstandigheden van de 120.000 mensen die deze stad bevolken, te verbeteren; een interessante context voor internationale samenwerking!

Een geïntegreerde benadering gezondheidszorg en milieu

Deze positieve verandering in een van de armste provincies van Ecuador trok de aandacht van internationale coöperatie. De Belgische Technische Coöperatie (BTC) formuleerde een project rond gezondheidszorg en milieu op kanton niveau (de stad Esmeraldas met haar 8 rurale deelgemeentes); deze twee thema’s zijn in de context van Esmeraldas immers uitermate sterk met elkaar verbonden. Tropische ziekten (malaria en dengue in het bijzonder) kunnen in de kiem gesmoord worden door aandacht te hebben voor een goed systeem van huisvuilophaling, speciale zorg voor afval gegenereerd door ziekenhuizen, behandeling van afvalwater, onderhoud van riolen en aandacht voor de kwaliteit van drinkwater. Daarnaast is er ook speciale aandacht voor HIV-AIDS, en ziekte die steeds nadrukkelijker haar stempel drukt op deze maatschappij.

Een eenduidige en logische doelstelling van het project is het verlagen van de prevalentie van tropische ziekten en HIV-AIDS. Wat betreft malaria, kan dit effect door middel van specifieke en gerichte ingrepen (draineren van open riolen of stilstaand water, besproeien, gebruik van muskietennet,…) op korte termijn bereikt worden; bij HIV-AIDS is dit een stuk complexer. Anderzijds is het ook de bedoeling om langetermijneffecten te bereiken door een verbetering van het huisvuilophaling en afvalbeheer, verbetering van de dienstverlening in de gezondheidszorg, sensibilisering van de bevolking en institutionele versterking.

Sociale participatie en institutionele versterking als ontwikkelingshefboom

In het straatbeeld draagt het project de naam Programa SYMAE (Programa Salud y Medio Ambiente Esmeraldas). Omdat preventie een sleutelbegrip is om een duurzame verandering te realiseren, is het essentiëel een proces van bewustmaking te stimuleren. Sociale participatie is dan ook één van de twee pijlers van dit project. Daarom richt dit project zich niet zozeer op grote structurele investeringen, maar veel eerder op kleine activiteiten of initiatieven op buurtniveau; de boodschap moet immers op gezinsniveau een effect teweegbrengen. Via buurtcomités, kwetsbare groepen (mensen die leven met HIV-AIDS, bewoners van sloppenwijken, prostituees,…), lokale ngo’s en scholen kan het effect van doorsijpeling plaatsvinden.

Als voorbeeld: een 150-tal scholen worden betrokken in de strategie Escuelas Promotoras de Salud (vrij vertaald: Scholen Stimuleren Gezondheid), een initiatief die ontwikkeld werd door de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO). Op die manier wordt de jeugd aangesproken, en krijgen thema’s als milieu, hygiene en gezondheid toegang tot het educatief systeem. De slogans “Apúntale al tacho!” (“mik het in de vuilnisbak”) en “Apúntale con protección!” (“richt met bescherming”) klinken iedereen bekend in de oren en hebben als doel de samenleving te motiveren om een gezonde omgeving te creëren.

De tweede pijler is institutionele ontwikkeling. Dezelfde dynamieken die teweeggebracht worden bij de bevolking moeten immers een institutioneel draagvlak krijgen om de duurzaamheid op langere termijn te kunnen garanderen. Er wordt intensief gewerkt naar een versterking van de beheerscapaciteiten van lokale actoren in de gezondheidszorg, concreet met de oprichting van een netwerk in de vorm van het Consejo Cantonal de Salud (kantonale raad voor gezondheidszorg), een structuur die in andere delen van Ecuador (vb. Ibarra) reeds haar waarde heeft bewezen, maar tot op vandaag in het kanton Esmeraldas onbestaande was. Ook wordt het functioneren van de verschillende elementen in dit netwerk versterkt, meerbepaald organisaties zoals de Nationale Dienst voor de Uitroeiing van Malaria (SNEM: Servicio Nacional de la Erradicación de Malaria), het Nationaal Instituut voor Higiene (INH: Instituto Nacional de Higiene), Provinciale Directie voor Gezondheidszorg (Dirección Provincial de Salud), Ministerie van Openbare Gezondheidszorg (Ministerio de Salud Pública),… Daarnaast worden de micro-bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de huisvuilophaling versterkt, zodat er een betere bedekking is van de dienstverlening tot in de moeilijk toegankelijke en marginale wijken van de stad, en tot in de rurale deelgemeentes.

Coöperatie in netwerk

Als één van de armste provincies van het land, kan de internationale coöperatie nuttige bijdragen leveren rond basisvoorzieningen en economiche ontwikkeling. Er zijn dan ook verschillende actoren actief, die elk hun eigen accent leggen, maar niet zelden geografisch en thematisch gelijklopende initiatieven plannen. Bovendien is ook de Ecuadoraanse staat actief via specifieke ministeries (vb. Ministerie voor Stedelijke Ontwikkeling en Behuizing – MIDUVI) of fondsen (vb. Noodfonds voor Sociale Investeringen – FISE) die ontwikkeling moeten stimuleren.

Dit creëert natuurlijk mogelijkheden tot het bundelen van de krachten, niet alleen op financieel vlak, maar vooral op het vlak van technische know-how en ervaring in de regio is dit een niet te onderschatten informatiebron. Zo heeft het project aan Vlaamse zijde directe contacten met VVOB en Protos en hun lokale partners in verband met respectievelijk didactisch materiaal rond milieu-educatie en rurale drinkwater systemen.

Esmeraldas heeft het nodig, niet zozeer de internationale coöperatie op zich, wel sterke institutionele structuren en initiatieven die de levensomstandigheden van deze cultureel bijzondere bevolkingsgroep van Ecuador kunnen verbeteren.